Podobnie jak w ubiegłym roku policzyliśmy ptaki przebywające na 8 jeziorach Gminy Rogoźno. Znów udało się to zrobić w jeden dzień – 16.11.2019 r. w godzinach 800 – 1600. Pogoda: bez opadów (gdy o 730 ruszaliśmy z Rogoźna na punkt początkowy pod Skokami padało) i nawet w drugiej części dnia słonecznie, prawie bezwietrznie. Temperatura ok. 10 0C.
Jezioro Nienawiskie Duże – 4 ptaki z 1 gatunku:
– krzyżówka (Anas platyrhynchos) – 4.
Jezioro Nienawiskie Małe – 72 ptaki z 2 gatunków:
– krzyżówka (Anas platyrhynchos) – 71,
– gągoł (Bucephala clangula) – 1.
Tegoroczny wynik zdecydowanie odstaje od poprzednich trzech lat, a nawiązuje do lat wcześniejszych. Największe zgrupowania ptaków wodnych stwierdzono na: Jez. Budziszewskim, Jez. Prusieckim i Jez. Rogozińskim. Były one właściwie identyczne; zważywszy ewentualne błędy przy liczeniu dużych stad krzyżówek. Największą różnorodność gatunkową stwierdzono na dwóch największych jeziorach, tj. Jez. Rogozińskim i Jez. Budziszewskim. Zdecydowanym dominantem była krzyżówka – 91,2% wszystkich ptaków. Daleko za nią znalazł się kormoran – 7,2%. Pozostałe gatunki nie przekraczały liczby 10 osobników na wszystkich jeziorach łącznie. Gatunkiem stwierdzonym po raz pierwszy na listopadowych liczeniach była mewa białogłowa – dorosły osobnik.
W dniu 24.09 2019 r. przeglądając stado mew odpoczywających na pomoście Klubu Żeglarskiego „Kotwica” na Jeziorze Rogozińskim wypatrzyłem dorosłą mewę białogłową Larus cachinnans z obrączką. Ptak miał niestety tylko obrączkę metalową i nie robiłem sobie zbyt wielkich nadziei na odczytanie jej treści, choć dysponowałem lunetą o powiększeniu 60X. Przy takiej obrączce trzeba ptaka oglądać z różnych stron, co w praktyce oznacza czekanie na to, że on zmieni pozycję i umożliwi odczytanie treści całej obrączki. Po trzech wizytach w tym miejscu, w różnych porach dnia udało się. Nazwa centrali obrączkarskiej “KIEV” już pokazała, że mamy wreszcie pierwszego ptaka z ukraińską obrączką.
Mewa białogłowa z obrączką.
Tak to wygląda przez lunetę. 60x
Na dane o okolicznościach zaobrączkowania trzeba było trochę poczekać, ale dziś już wszystko wiemy. Mewa ta została zaobrączkowana 9 czerwca 2012 roku jako pisklę w Czerkasach nad Dnieprem. Miejsce to jest odległe od Rogoźna o 1.118 km w linii prostej. Czas jaki minął od momentu zaobrączkowania do dnia odczytu, to 2.663 dni. Jest to pierwsze stwierdzenie tego osobnika. Jeśli komuś w przyszłości uda się go zidentyfikować, to informacja ta dotrze również do mnie.
W dniu 15 października br. trzcinowiska w dolinie Wełny w Cieślach napełniły się charakterystycznymi dzwoniącymi głosami wąsatekPanurus biarmicus. Ich pojawienie się spowodowało, że przedłużyliśmy o kolejne osiem dni trwające od półtora miesiąca odłowy ptaków w trzcinowiskach porastających starorzecza i łąki. Przez te osiem dni złapało się 37 wąsatek, w tym 21 samców i 16 samic. To pierwsze ptaki tego gatunku jakie spotkaliśmy w tym roku w okolicach Rogoźna, choć w tym środowisku prowadziliśmy bardzo dużo odłowów. Należało przypuszczać, że to ptaki przelotne. Dowód na to uzyskaliśmy 21 października, kiedy równocześnie, w tę samą sieć, złapały się dwa osobniki (samiec i samica) z nie naszymi obrączkami wyglądającymi na świeżo założone. Dziś już wiemy, że były to ptaki zaobrączkowane trzy dni wcześniej, tj. 18.10.2019 r. o godz. 11.50 na stawach rybnych w Zgnilcu koło Osiecznej, na północ od Leszna. Odległość jaka dzieli Cieśle od miejsca zaobrączkowania tych wąsatek, to 89 km. Te dwa ptaki musiały całą drogę pokonać razem. Oba zaobrączkowane o tej samej godzinie i po trzech dniach wyjęte równocześnie z jednej sieci 89 km dalej. Te dwa ptaki stanowią dowód, że wąsatki, które pojawiły się nagle u nas nie stanowiły jednego zgrupowania. My pierwsze ptaki tego gatunku złapaliśmy 15 października i łapaliśmy je codziennie aż do 21 października. Te “obce” 18 października były jeszcze 89 km na południe. Osiem zaobrączkowanych przez nas wąsatek odłowiliśmy ponownie, w tym: 5 osobników po 1 dniu, 1 osobnika po 2 dniach i 2 osobniki po 4 dniach. W dniach 22 i 23 października wąsatek już u nas nie było.
Para wąsatek zaobrączkowanych w Zgnilcu.
Warto tutaj zauważyć, że wąsatki są ptakami bardzo towarzyskimi, co doskonale widać w czasie odłowów. Ptakom, które wpadły w sieci towarzyszą na pobliskich trzcinach inne osobniki ze stada. Podobnie jest w czasie wypuszczania zaobrączkowanych ptaków. Osobniki wypuszczone jako pierwsze czekają na pozostałe.
Kontynuacja odłowu z września i pierwszej połowy października. W zasadzie tego łapania nie miało być, ponieważ liczebność ptaków znacznie spadała i uznaliśmy, że czas już zakończyć odłowy w tym środowisku. Po porannym odłowie 15 października zsunęliśmy sieci, żeby je po południu zwinąć i zakończyć pracę w tym miejscu. Gdy po południu weszliśmy między trzciny usłyszeliśmy charakterystyczny głos wąsatek, których jeszcze w tym roku tutaj nie było. Sieci zostały natychmiast rozwinięte i łapały” przez kolejne 8 dni. Złapało się 185 ptaków z 16 gatunków, w tym 9 retrapów. Zgodnie z oczekiwaniem dominantem były potrzosy a na drugim miejscu znalazły się wąsatki. Istotnym liczebnie gatunkiem były również modraszki, które są najliczniej pojawiającym się w tym środowisku gatunkiem sikory. Z nietypowych w tym środowisku ptaków złapały się kolejne dwa kopciuszki.
Wąsatka – samiec.
Potrzos – samiec.
Wąsatka – samiec.
Wąsatka – samica.
W czasie tego łapania przekroczyliśmy liczbę 9.000 zaobrączkowanych w tym roku ptaków. Kolejny tysiąc zamknął szpak.
Nr 9.000/2019 – szpak.
A teraz tradycyjnie pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Potrzos
Emberiza schoeniclus
49 + 2 retrapy
Wąsatka
Panurus biarmicus
35 + 2 retrapy
Modraszka
Cyanistes caeruleus
19 + 4 retrapów
Szpak
Sturnus vulgaris
21
Pokrzywnica
Prunella modularis
15
Makolągwa
Carduelis cannabina
8
Rudzik
Erithacus rubecula
8
Strzyżyk
Troglodytes troglodytes
8
Trznadel
Emberiza citrinella
2 + 1 retrap
Potrzeszcz
Miliaria calandra
2
Bogatka
Parus major
2
Kopciuszek
Phoenicurus ochruros
2
Śpiewak
Turdus philomelos
2
Wróbel
Passer domesticus
1
Mazurek
Passer montanus
1
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
1
Wśród retrapów były dwa obce i jeden nasz stary; pozostałe zostały zaobrączkowane w tym lub ubiegłym roku, w tym miejscu lub nie dalej niż 500 m. Zaobrączkowaliśmy je w następujących miesiącach::
IX 2018 – 1 modraszka,
IV 2019 – 1 trznadel,
IX 2019 – 1 modraszka,
X 2019 – pierwsza połowa – 3 w tym: 2 modraszki, 1 potrzos.
Ten jeden starszy, to potrzos zaobrączkowany w tym miejscu 20.11.2016 r. jako samiec w 1 roku życia. Tak więc osobnik ten skończył 3 lata. No i te dwa ptaki z obcymi obrączkami. To wąsatek zaobrączkowana 18.10.2019 r. o godz. 11.50 na stawach rybnych w Zgnilcu koło Osiecznej, tj. w odległości 89 km na S od Ciesiel. My wyjęliśmy je z sieci 21.10.2019 r. o godz. 13.00. Już raz mieliśmy wąsatkę z tego terenu – szczegóły stwierdzenia w “Informacjach powrotnych”. Kierunek przemieszczenia pokazuje wyraźnie, że ptaki te nie odlatują do “ciepłych krajów”. Więcej o wąsatkach w “newsie”.
Kontynuacja odłowu wrześniowego w trzcinowiskach porastających starorzecza i łąki w pobliżu ujścia Małej Wełny. Od ostatniego łapania w tym miejscu nic się nie zmieniło – podłoże jest całkowicie suche. Sieci niezmienne ustawione w zwartym łanie trzcin, tylko cztery sieci przy krzewiastych wierzbach rosnących w starorzeczu. Trzciny tracą z dnia na dzień zieleń przechodząc w beż.
Opisywane łapanie obejmowało 6 wieczorów, 3 ranki i 4 całe dnie. Zaprzestaliśmy już wabienia dymówek ponieważ ptaki te zniknęły; tylko dwukrotnie widzieliśmy nieliczne osobniki przelatujące nad trzcinowiskami (patrz “Obserwacje”). Złapały się 224 ptaki z 22 gatunków, w tym 17 retrapów. Spośród ptaków gniazdujących w tym miejscu złapały się jeszcze tylko ostatnie trzcinniczki. Większość odłowionych ptaków to te, które przylatują tutaj na noc. Zdecydowanym dominantem nadal jest potrzos, który łapie się najliczniej przed zmrokiem i rankiem. Ptaki przepierzyły się już całkowicie. Samce nie przypominają już tych czarnogłowych z sezonu lęgowego – są teraz bardzo podobne do samic.
Potrzos – samica.
Potrzos – samiec.
Potrzos z rezerwatu “Jez. Dróżno”.
Zwiększyła się liczba odławianych pokrzywnic i modraszek. Na noclegowisko regularnie przylatują makolągwy ale już mniej licznie. Niewątpliwym zaskoczeniem był złapany w trzcinach nad rzeką kopciuszek.
Pokrzywnica.
Kopciuszek.
A teraz tradycyjnie pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Potrzos
Emberiza schoeniclus
92 + 4 retrapy
Modraszka
Cyanistes caeruleus
32 + 8 retrapów
Makolągwa
Carduelis cannabina
24
Rudzik
Erithacus rubecula
13
Pokrzywnica
Prunella modularis
9
Bogarka
Parus major
6
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
6
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
4
Potrzeszcz
Miliaria calandra
2 + 2 retrapy
Kos
Turdus merula
3
Śpiewak
Turdus philomelos
3
Szczygieł
Carduelis carduelis
2
Trznadel
Emberiza citrinella
2
Szpak
Sturnus vulgaris
2
Strzyżyk
Troglodytes troglodytes
2
Czarnogłówka
Poecile montanus
1 + 1 retrap
Mazurek
Passer montanus
1
Piecuszek
Phylloscopus trochilus
1
Mysikrólik
Regulus regulus
1
Kląskawka
Saxicola torquata
1
Kopciuszek
Phoenicurus ochruros
1 retrap
Zimorodek
Alcedo atthis
1 tetrap
Wśród retrapów był jeden obcy i jeden nasz stary; pozostałe zostały zaobrączkowane w tym lub ubiegłym roku, w tym miejscu lub nie dalej niż 500 m. Zaobrączkowaliśmy je w następujących miesiącach::
VIII 2018 – 2 w tym: 1 potrzos, 1 modraszka,
IX 2018 – 1 czarnogłówka,
X 2018 – 1 zimorodek,
XI 2018 – 3 modraszki,
VII 2019 – 1 modraszka,
VIII 2019 – 3 w tym: 1 modraszka, 2 potrzeszcze,
IX 2019 – 4 w tym: 1 modraszka, 2 potrzosy, 1 kopciuszek.
Ten jeden starszy, to potrzos zaobrączkowany w tym miejscu 2.05.2016 r. jako samica w 2 roku życia. Tak więc osobnik ten skończył już 4 lata. No i ostatni potrzos, ten z obcą obrączką. To samica zaobrączkowana 2.08.2018 r. w rezerwacie “Jezioro Dróżno” pod Elblągiem, tj. w odległości 216 km na NE od Ciesiel. My złapaliśmy ją 1.10.2019 r. To drugi ptak z tego miejsca. Wcześniej złapaliśmy dzwońca z obrączką założoną w tym miejscu – szczegóły stwierdzenia w “Informacjach powrotnych”.
Kolejna kontrola trzcinowisk porastających starorzecza i łąki w pobliżu ujścia Małej Wełny. Od ostatniego łapania w tym miejscu nic się nie zmieniło – podłoże jest całkowicie suche. Sieci podobnie jak poprzednio ustawiliśmy w zwartym łanie trzcin, dostawiliśmy jednak cztery sieci przy krzewiastych wierzbach rosnących w starorzeczu. Łapanie obejmowało 5 wieczorów, 4 ranki i 1 cały dzień. Trzy wieczory z wabieniem dymówek głosem z magnetofonu. Złapało się 247 ptaków z 27 gatunków, w tym 16 retrapów. Spośród ptaków gniazdujących w tym miejscu pozostały nieliczne trzcinniczki, łozówki i brzęczki. Większość odłowionych ptaków to te, które przylatują tutaj na noc. Udało się zwabić nieliczne dymówki. Zdecydowanym dominantem okazał się potrzos – to normalna sytuacja o tej porze roku. Największą niespodzianką był oczywiście lelek, o czym jest oddzielny news. Na noclegowisko regularnie przylatują makolągwy i w mniejszej liczbie potrzeszcze.
Lelek kozodój
Remizy
Lecące o tej porze ptaki są już po pierzeniu i odróżnianie ptaków dorosłych “PO1” od tegorocznych młodych “1” nie jest już tak oczywiste jak przed 2-3 miesiącami. Poniżej zdjęcia ogonów potrzosów i rudzików w obu klasach wieku. U obu gatunków jedną z cech jest kwestia: skrajne sterówki zaostrzone czy zaokrąglone.
Potrzos – “1”
Potrzos “PO1”
Rudzik “1”
Rudzik “PO1”
A teraz tradycyjnie pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Potrzos
Emberiza schoeniclus
78 + 5 retrapów
Makolągwa
Carduelis cannabina
43 + 2 retrapy
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
25 + 3 retrapy
Dymówka
Hirundo rustica
17
Rudzik
Erithacus rubecula
16
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
15
Modraszka
Cyanistes caeruleus
11 + 3 retrapy
Szczygieł
Carduelis carduelis
3
Potrzeszcz
Miliaria calandra
1 + 2 retrapy
Kląskawka
Saxicola toquata
3
Bogarka
Parus major
2
Pokrzywnica
Prunella modularis
2
Remiz
Remiz pendulinus
2
Łozówka
Acrocephalus palustris
1
Zimorodek
Alcedo atthis
1 retrap
Świergotek drzewny
Anthus trivialis
1
Lelek
Caprimulgus europaeus
1
Dzwoniec
Carduelis chloris
1
Zięba
Fringilla coelebs
1
Brzęczka
Locustella luscinioides
1
Pliszka żółta
Motacilla flava
1
Wróbel
Passer domesticus
1
Piecuszek
Phylloscopus trochilus
1
Czarnogłówka
Poecile montanus
1
Mysikrólik
Regulus regulus
1
Cierniówka
Sylvia communis
1
Kos
Turdus merula
1
Spośród 16 retrapów tylko jeden był stary; pozostałe zostały zaobrączkowane niespełna rok wcześniej, w tym miejscu lub nie dalej niż 500 m. Zaobrączkowaliśmy je w następujących miesiącach::
XI 2018 – 1 modraszka,
VII 2019 – 2 potrzosy,
VIII 2019 – 10 w tym: 3 potrzosy, 1 trzcinniczek, 2 makolągwy, 2 modraszki, 1 potrzeszcz, 1 zimorodek,
IX 2019 – 2 trzcinniczki.
Ten jeden, to potrzeszcz zaobrączkowany w tym miejscu 1.10.2015 r. Ponieważ o tej porze roku nie da się już odróżnić młodych z danego roku od starszych ptaków, osobnik ten skończył już przynajmniej 4 lata.