W miniony weekend prowadziliśmy odłowy ptaków w Boguniewie (pełna relacja w zakładce “OBRĄCZKOWANIA-BIEŻĄCE”). Jednym ze 190 złapanych ptaków była sójka z obrączką. Numer był na tyle stary, że mieliśmy wątpliwości, czy to nasz ptak. Po powrocie do domu sprawdziliśmy i okazało się, że jednak nasz. Zaobrączkowaliśmy go, a dokładniej Damian Leligdowicz, 27.06.2010 r. jako osobnika w 1 kalendarzowym roku życia. Sójka ma więc już skończone 8 lat i wciąż “mieszka” w Boguniewie.
Ptak ten złapał się po raz pierwszy w czasie jednego z 15 biwaków przyrodniczych, które zorganizowaliśmy w latach 1999-2014 w okolicach Rogoźna. Przewinęła się przez nie spora grupa młodzieży, która mogła z bliska przyglądać się pracy związanej z badaniem wędrówek ptaków. Mamy nadzieję, że oprócz wspomnień zostało w ich głowach trochę wiedzy o ptakach i zamiłowania do obserwacji tych ciekawych zwierząt.
Czwarte w tym roku łapanie w tym punkcie doliny Wełny w Cieślach. Przez jeden cały dzień i ranek następnego złapało się 139 ptaków z 22 gatunków, w tym 26 retrapów. O tej porze roku zwykle łapaliśmy tutaj sporo potrzosów i pokrzywnic. Tym razem było inaczej, pokrzywnic nie było wcale, potrzosów kilka. Dominantami okazały się modraszki i rudziki. W trzcinowiskach, i to całkiem suchych, nocowały szpaki. Ok. godziny 18-tej stada tych ptaków nadlatywały nad wybrane miejscy i “pikowały” w trzciny. Całkowicie ignorowały to, że stoimy na otwartym terenie ok. 40 m od nich. Skuteczny odłów szpaków wymaga zastosowania odpowiedniej strategii, na którą nie mogliśmy sobie pozwolić, więc złapały się tylko przypadkowe ptaki tego gatunku. Warto odnotować odłów pierwszych ptaków zapowiadających jesień, tj. czyża i jera. Z ptaków gniazdujących w trzcinach złapały się już tylko pojedyncze trzcinniczki.
Pierwszy jer
Dorosły zimorodek
Samica dzięciołka
Kos – sześciolatek
Rudzik –
No, i jak zwykle pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Modraszka
Cyanistes caeruleus
14 + 14 retrapów
Rudzik
Erithacus rubecula
20
Szpak
Sturnus vulgaris
16
Potrzos
Emberiza schoeniclus
7 + 2 retrapy
Bogatka
Parus major
7 + 2 retrapy
Zięba
Fringilla coelebs
7
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
6 + 1 retrap
Kos
Turdus merula
3 + 3 rwtrapy
Kapturka
Sylvia atricapilla
5
Czarnogłówka
Poecile montanus
3 + 2 retrapy
Śpiewak
Turdus philomelos
4
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
4
Raniuszek
Aegithalos caudatus
3
Mazurek
Passer montanus
3
Sikora uboga
Poecile palustris
2 + 1 retrap
Dzwoniec
Carduelis chloris
2
Trznadel
Emberiza citrinella
2
Potrzeszcz
Miliaria calandra
2
Czyż
Carduelis spinus
1
Dzięciołek
Dendrocopos minor
1
Jer
Fringilla montifringilla
1
Zimorodek
Alcedo atthis
1 retrap
Z 26 retrapów warto napisać o dziesięciu; pozostałe to ptaki, które zaobrączkowaliśmy tutaj lub w najbliższym sąsiedztwie w bieżącym roku. Bez wątpienia najciekawszym jest kos zaobrączkowany tutaj 2.09.2012 r. jako ptak w 1 kalendarzowym roku życia – ma już więc 6 lat. Co ciekawe, od tamtego czasu nie złapał się ani razu. Następny ptak, to modraszka zaobrączkowana tutaj w IX 2016 r. Kolejnych 7 retrapów to ptaki złapane tutaj w 2017 roku, w tym: w czerwcu – 2 kosy, i sikora uboga; w sierpniu – modraszka, potrzos, zimorodek; w grudniu – modraszka. Dwa ostatnie ciekawe retyrapy, to dwie modraszki zaobrączkowane jako pisklęta z jednego lęgu w naszej budce w lesie “Olszyna” 19.05.2018 r.
Łapanie nad stawem w dolinie Wełny w Cieślach. Celem była próba odłowienia ostatnich przelotnych grup jaskółek. Pięć wieczorów z wabieniem dymówek głosem z magnetofonu, w małej kępie nadbrzeżnych trzcin – w tym samym miejscu co w sierpniu. Sieci pozostawialiśmy do rana, żeby sprawdzić, czy ruszył przelot innych gatunków, zwłaszcza potrzosów i pokrzywnic. Złapało się 205 ptaków z 22 gatunków, w tym 13 retrapów. Dymówki złapały się w cztery z pięciu wieczorów z wabieniem: 18.09.2018 – 14, 19.09.2018 – 49, 20.09.2018 – 4, 25.09.2018 – 3. Poranki należały do modraszek, które były o tej porze dnia zdecydowanym dominantem. Było jeszcze sporo trzcinniczków i trochę potrzosów. Jeśli chodzi o potrzosy, to o tej porze było ich zwykle znacznie więcej. Nie złapała się ani jedna pokrzywnica, której o tej porze roku zwykle łapaliśmy tutaj sporo. Warto tutaj zaznaczyć, że w dniach 22-24.09.2018 nastąpiło załamanie pogody rozpoczęte gwałtownym wiatrem, co uniemożliwiło odłowy. Po ustaniu wiatru było już całkiem jesiennie.
No, i jak zwykle pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Modraszka
Cyanistes caeruleus
66 + 6 retrapów
Dymówka
Hirundo rustica
70
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
17+ 3 retrapy
Potrzos
Emberiza schoeniclus
10 = 4 retrapy
Piwrwiosnek
Phylloscopus collybita
9
Bogatka
Parus major
6
Zimorodek
Alcedo atthis
3
Brzęczka
Locustella luscinioides
3
Kląskawka
Saxicola torquata
3
Szpak
Sturnus vulgaris
3
Szczygieł
Carduelis carduelis
2
Rudzik
Erithacus rubecula
2
Kapturka
Sylvia atricapilla
2
Krzyżówka
Anas platyrhynchos
1
Makolągwa
Carduelis cannabina
1
Trznadel
Emberiza citrinella
1
Zięba
Fringilla coelebs
1
Sosnówka
Periparus ater
1
Brzegówka
Riparia riparia
1
Strzyżyk
Troglodytes troglodytes
1
Kosa
Turdus merula
1
Śpiewak
Turdus philomelos
1
Z 13 retrapów warto napisać o trzech; pozostałe to ptaki, które zaobrączkowaliśmy tutaj lub w najbliższym sąsiedztwie w bieżącym roku. Dwa potrzosy zostały zaobrączkowane tutaj w VIII 2017. Trzeci ptak, to modraszka zaobrączkowana w VI 2017 jako pisklę w jednej z naszych budek w pobliskim lesie “Olszyna”.
Kolejne sprawdzenie trzcinowiska, w którym zwykle bardzo licznie nocują ptaki. I znowu bez spektakularnych efektów. Przez trzy wieczory i trzy poranki złapało się 128ptaków z 14 gatunków, w tym 5 retrapów. O zbiorowym nocowaniu można mówić w przypadku szpaków. Z ptaków lęgowych dominował oczywiście trzcinniczek. Niewątpliwą ciekawostką są trzy remizy – w ostatnich latach bardzo rzadko się łapią. Wśród złapanych szpaków znalazł się kolejny kaleka. Tym razem był to osobnik bez pazurów na wszystkich palcach jednej nogi.
Młodociany remiz
Szpak kaleka
Młodociana samica szpaka.
A teraz pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Szpak
Sturnus vulgaris
67
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
16 + 1 retrap
Modraszka
Cyanistes caeruleus
14 + 3 retrapy
Makolągwa
Carduelis cannabina
6
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
3 + 1 retrap
Remiz
Remiz pendulinus
3
Dymówka
Hirundo rustica
3
Potrzos
Emberiza schoeniclus
3
Rokitniczka
Acrocephalus schoenobaenus
2
Rudzik
Erithacus rubecula
2
Trznadel
Emberiza citrinella
1
Potrzeszcz
Miliaria calandra
1
Piecuszek
Phylloscopus trochilus
1
Czarnogłówka
Poecile montanus
1
Jeśli chodzi o retrapy, to były to ptaki miejscowe z tego lata.
Jak bardzo poważnych czynności byśmy nie wykonywali, to zawsze gdzieś w podświadomości dążymy do tego (przynajmniej tak naszym zdaniem powinno być), żeby przekraczać wszelkie bariery. Wchodzimy na coraz wyższe szczyty, przebiegamy coraz dłuższe dystanse, itp. Również w czasie obrączkowania ptaków pojawiają się takie myśli. Wiele lat temu moim marzeniem było zaobrączkowanie w ciągu roku tysiąca ptaków. Kolejnym progiem było 5.000, które od wielu lat okazało się rocznym minimum. Nie trudno się domyślić, jakie mgliste marzenie zaprzątało nasze myśli – oczywiście 10.000 w ciągu jednego roku. No i stało się – w sobotę 29 września 2018 r. zaobrączkowaliśmy dziesięciotysięcznego w tym roku ptaka. Okazał się nim rudzik Erithacus rubecula.
Oczywiście nie zakończymy na tym odłowów i obrączkowania ptaków, bo ta okrągła, piękna liczba nie była celem naszych poczynań. Praca pójdzie dalej zaplanowanym torem. Ale wróćmy do wątku sportowego; oto kolejne tegoroczne tysięczniki:
Mamy nadzieję, że ta duża liczba zaobrączkowanych ptaków przyniesie równie dużo informacji powrotnych o naszych ptakach. Dziękujemy wszystkim, którzy uczestniczyli w odłowach i obrączkowaniu, jak i tym, którzy umożliwili nam pracę na terenach będących ich własnością.
W dniu 27.10.2011 r. otrzymałem od kolegów z Rościnna wiadomość, że na spuszczanych właśnie stawach rybnych w okolicach Skoków przebywa młodociana mewa czarnogłowa. Ponieważ nigdy tego gatunku nie widziałem, pojechałem i “zaliczyłem” nowy dla mnie gatunek ptaka. Żałowałem wtedy, że widzę go tuż poza granicą Gminy Rogoźno. No i po siedmiu latach otrzymałem SMSa, że mewa czarnogłowa Larus melanocephalus została zaobserwowana na Jeziorze Budziszewskim.Mamy więc 236 gatunek na liście ptaków gminy. Obserwacji dokonał w dniu 11.07.2018 r. Mateusz Loręcki z Zespołu Obrączkarskiego ROŚCINNO. Uczynił to w bardzo ciekawym miejscu: stał na brzegu Jeziora Budziszewskiego we wsi Grzybowo, gm. Skoki i obserwował mewę stojącą na kamieniu wystającym z tafli jeziora, a więc na terenie gm. Rogoźno. Był to osobnik w drugim kalendarzowym roku życia, a na dodatek nosił obrączki. Otrzymana informacja o okolicznościach zaobrączkowania tej mewy potwierdza prawidłowość oznaczenia gatunku oraz informuje nas skąd do nas przyleciała. Zaobrączkowano ją 18.03.2018 r. w miejscowości Apeldoorn w Holandii, tj. 756 km od miejsca opisywanego stwierdzenia. Gratuluję Mateuszowi tej ciekawej obserwacji i dziękuję za nadesłane materiały oraz zgodę na ich opublikowanie.
Po trzydniowych odłowach dymówek na Jeziorze Boguniewskim, postanowiliśmy sprawdzić, czy noclegowisko na Jeziorze Rogozińskim jest nadal wykorzystywane. Okazało się, że tak. W związku z tym przeprowadziliśmy odłowy w trzy kolejne wieczory. Złapało się 209 ptaków z 4 gatunków, w tym 3 retrapy. Miłym zaskoczeniem był fakt, że w miejscu tym nocowało stadko pliszek siwych. Jeśli chodzi o dymówki, to pierwszego wieczora złapało się 105 ptaków, drugiego 63, a trzeciego tylko 15. dymówkami. Analiza składu zgrupowania nocujących dymówek pokazuje, że to już zupełnie inna grupa ptaków. Było wśród nich znacznie więcej pierwszorocznych ptaków, bo aż 83,5%, co w porównaniu z dorosłymi daje wynik ok. 10 młodych na 2 dorosłe ptaki. Nie złapał się ani jeden ptak z poprzedniego odłowu w tym miejscu. Ciekawostką łapania był kolejny trzcinniczek z białymi piórami na głowie.
Nietypowy trzcinniczek.
Młodociana pliszka siwa.
No, i wyjątkowo krótka lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Dymówka
Hirundo rustica
179 + 2 retrapY
Pliszka siwa
Motacilla alba
22
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
3
Modraszka
Cyanistes caeruleus
1 + 1 retrap
Obie dymówki noszące już obrączki pochodziły ze zbiorowych noclegowisk, w tym: jedna z VII 2017 r. przy ujściu Małej Wełny w Cieślach, a druga z 17 VIII 2018 ze stawu w dolinie Wełny w Cieślach. Ponadto jedna dymówka złapała się w dwa kolejne wieczory.
Po sprawdzeniu znanych nam z ubiegłych lat noclegowisk dymówek w najbliższej okolicy Rogoźna, postanowiliśmy sprawdzić, jak wygląda sytuacja w Boguniewie, gdzie w minionych latach złapaliśmy duże ilości nocujących jaskółek. Okazało się, że w tym roku jest tam również duże – liczące kilka tysięcy tych ptaków – noclegowisko. Ponieważ dysponowaliśmy skromnym, trzyosobowym zespołem, postawiliśmy tylko 70 m sieci na skraju miejsca, w którym ptaki zapadały na noc. Odłowy przeprowadziliśmy w trzy wieczory. Przez te trzy wieczory złapały się 843 ptaków z 13 gatunków, w tym 6 retrapów. Znakomita większość to oczywiście dymówki, które były celem tej akcji. Pierwszego dnia złapały się 494 dymówki, drugiego 249, trzeciego 46. Podobnie jak na poprzednich tegorocznych noclegowiskach przeprowadziliśmy analizę składu tego zgrupowania ptaków. Podobnie jak na starej żwirowni w Cieślach i Jeziorze Rogozińskim stwierdziliśmy bardzo duży udział ptaków dorosłych. W pierwszym dniu, stanowiły one 38,1%; a dla całego odłowu 38,0%. Przeliczając te proporcje z innej strony widać, że na 2 dorosłe dymówki zarówno dla pierwszego dnia, jak i całego odłowu przypadało 3,3 młodego. Dla porównania przytaczamy wyniki z tego samego miejsca z września 2015 r. Złapało się 1308 dymówek, w tym 24,8% dorosłych i 75,2% pierwszorocznych młodych. Na dwa dorosłe ptaki przypadało więc 6,1 młodego, czyli prawie dwukrotnie więcej niż w bieżącym roku. To kolejne potwierdzenie słabych tegorocznych lęgów.
Po przewiezieniu do bazy, ptaki zostały zaobrączkowane, a wszystkie dorosłe, retrapy i część młodych zostało zmierzonych, zważonych. Jednym z pomiarów jakie się wykonuje, jest długość widełek w ogonie, czyli odległości jaka dzieli najkrótsze (środkowe) i najdłuższe (skrajne) sterówki. Umożliwia to w większości przypadków określenie płci u dorosłych dymówek. Za samce uznaje się ptaki, które mają widełki dłuższe, niż 53 mm, a za samice osobniki o widełkach krótszych niż 48 mm. W tym odłowie trafiły się samce o na prawdę imponujących widełkach, tj. 90 i 100 mm.
Na to czekaliśmy…
Teraz trzeba je wyjąć…
Mam widełki długości 90 mm.
A ja 100 mm i jestem rekordzistą wszech czasów.
Pochodzę ze Studzieńca.
Młoda dymówka w sieci.
Pobudka…
“Obca” rokitniczka.
No, i jak zwykle pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Dymówka
Hirundo rustica
783 + 5 retrapów
Mazurek
Passer montanus
30
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
7
Potrzos
Emberiza schoeniclus
5
Modraszka
Cyanistes caeruleus
5
Potrzeszcz
Miliaria calandra
4
Rokitniczka
Acrocephalus schoenobaenus
2 + 1 retrap
Dzwoniec
Carduelis chloris
2
Podróżniczek
Luscinia svecica
1
Brzegówka
Riparia riparia
1
Brzęczka
Locustella luscinioides
1
Kapturka
Sylvia atricapilla
1
Kos
Turdus merula
1
Z pięciu dymówek noszących już obrączki, cztery pochodziły ze zbiorowych noclegowisk, w tym: 1 z VIII 2014 r. przy ujściu Małej Wełny w Cieślach; 1 z IX 2015 r. na Jeziorze Boguniewskim i 2 z VIII 2018 r. na Jeziorze Rogozińskim. Jeden ptak został zaobrączkowany 4 VI 2014 r. w Studzieńcu jako pisklę. No i jeszcze jedna dymówka, która została zaobrączkowana pierwszego dnia i złapała się ponownie 2 dni później w tym samym miejscu. Rankiem 8 września złapała się pierwszoroczna rokitniczka z polską, ale nie naszą obrączką. Nie założyli jej również koledzy z najbliższego sąsiedztwa, czyli z Rościnna. Wiadomość wysłaliśmy do centrali obrączkarskiej i z niecierpliwością czekamy na dane o zaobrączkowaniu tego ptaka. Dziś (19.09.2018) otrzymaliśmy informację o okolicznościach zaobrączkowania tej rokitniczki. Obrączkę założono trzy dni wcześniej o godz. 10.00 na Jeziorze Rakutowskim – 152 km w linii prostej na wschód od Boguniewa. Na zakończenie pragniemy podziękować Darkowi Graczowi za udział w tej akcji obrączkarskiej.
Po wielu dniach odłowów w trzcinowiskach, postanowiliśmy przypomnieć sobie jak wyglądają inne ptaki. Wybór padł na zadrzewienia porolne we wsi Owczegłowy. W odległości kilkuset metrów znajduje się nasza powierzchnia z 56 budkami, więc zawsze istnieje szansa na złapanie zaobrączkowanych w nich ptaków. Łapaliśmy już tutaj wielokrotnie. Jest to miejsce, w którym udaje się często złapać wszystkie sześć gatunków naszych sikor. I tym razem nas nie zawiodły – były wszystkie.
Bogatka
Modraszka
Sosnówka
Czubatka
Sikora uboga
Czarnogłówka
Przez jedno popołudnie i drugi cały dzień złapało się 110 ptaków z 21 gatunków, w tym 4 retrapy. Trudno mówić tutaj o jakimś dominującym gatunku. Jest to natomiast czas, kiedy ptaki znajdują się na różnych etapach wymiany piór, więc można sobie przypomnieć sporo zagadnień z oznaczania płci i wieku poszczególnych gatunków ptaków. Jednym z najciekawszych był młodociany zniczek – pierwszy raz widzieliśmy takiego zniczka.
Pierzący się kos
Młody zniczek
No, i jak zwykle pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Raniuszek
Aegithalos caudatus
14
Kapturka
Sylvia atricapilla
13
Bogatka
Parus major
9 + 2retrapy
Rudzik
Erithacus rubecula
7
Czarnogłówka
Poecile montanus
6 + 1 retrap
Sosnówka
Periparus ater
6
Kos
Turdus merula
6
Śpiewak
Turdus philomelos
6
Trznadel
Emberiza citrinella
5
Muchołowka żałobna
Ficedula hypoleuca
5
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
5
Pełzacz leśny
Certhia familiaris
4
Modraszka
Cyanistes caeruleus
4
Czubatka
Lophophanes cristatus
4
Piecuszek
Phylloscopus trochilus
4
Sikora uboga
Poecile palustris
2 + 1 retrap
Dzięcioł duży
Dendrocpos major
1
Dzięcioł zielony
Picus viridis
1
Zięba
Fringilla coelebs
1
Pleszka
Phoenicurus phoenicurus
1
Zniczek
Regulus ignicapilla
1
Najstarszym retrapem była czarnogłówka zaobrączkowana tutaj jako dorosła 11.11.2013 r. – ma więc przynajmniej 6 lat. Kolejny ptak z obrączką, to sikora uboga zaobrączkowana również tutaj, ale 4.12.2016 r. jako ptak w 1 kalendarzowym roku życia – ma więc 2 lata. Dwa pozostałe, to bogatki zaobrączkowane w naszych budkach, na powierzchni “OWCZEGŁOWY” 16.05.2018 a pochodzące z dwóch różnych lęgów.