W dniu 4 listopada 2023 r. na Jeziorze Rogozińskim pojawił się wyjątkowo atrakcyjny wizualnie ptak – mandarynka Aix galericulata. Zaobserwowany przez Bartosza Ziałę osobnik był samcem. Przebywał na brzegu jeziora w okolicach muzeum.
Ja spotkałem samca mandarynki w czasie inwentaryzacji ptaków na jeziorach Gminy Rogoźno przeprowadzonej w dniu 14 listopada 2009 r. Tamten ptak przebywał w stadzie krzyżówek na Jeziorze Czarnym.
W rogozińskim muzeum znajduje się okaz pochodzący ze zlikwidowanej hodowli egzotycznych ptaków wodnych, która znajdowała się przy Urzędzie Wojewódzkim w Pile. Mandarynka jest gatunkiem obcym w naszej awifaunie. Pochodzi ze wschodniej Azji (Sachalin, Mandżuria, Japonia Chiny). Spotykane u nas osobniki są uciekinierami z niewoli lub potomkami takich uciekinierów. Od wielu lat w zachodniej Europie występują wyspowo populacje lęgowe tej kaczki. W Polsce pierwszy lęg odnotowano w 2001 roku w Parku Łazienkowskim w Warszawie, gdzie dwa lata wcześniej celowo wypuszczono mandarynki na wolność. Wszystko wskazuje na to, że gatunek ten zagości na stałe w naszym środowisku. No i tu pojawia się pytanie i temat sporny, czy wprowadzanie obcych gatunków do rodzimej przyrody jest jej wzbogacaniem, czy zaśmiecaniem. Wielokrotnie już niestety bardzo przykro ludzkość przekonała się, że jest to ryzykowny proceder. Na razie mandarynka nie znajduje się na liście gatunków inwazyjnych; czas pokaże jak sytuacja się rozwinie.
Dalszy ciąg łapania w trzcinowiskach porastających łąki i starorzecza w pobliżu ujścia Małej Wełny do Wełny. Odłowy prowadziliśmy przez 13 całych dni, 3 popołudnia i 2 poranki. Złapało się 650 ptaków z 31 gatunków, w tym 39 retrapów. Podobnie jak we wrześniu, zdecydowanie dominowały 3 gatunki: modraszka, potrzos i makolągwa. Najliczniejszy, jednorazowy odłów modraszek miał miejsce rankiem 3 października, kiedy złapało się ich 41. Przeanalizowaliśmy odłowione modraszki pod kontem płci i wieku. Wśród 149 modraszek było 127 osobników w pierwszym kalendarzowym roku życia (85,2%) i 22 starsze (14,8%). Jeśli chodzi o płeć, to było 71 samców (47,7%), 78 samic (52,3%). W opisywanym okresie zwiększyła się liczba odłowionych rudzików, strzyżyków i potrzeszczy. Pojawiły się dość licznie czyże – głównie w zakrzewieniach wierzbowych porastających starorzecze. Złapało się też kilka wąsatek, w co już zaczęliśmy wątpić, ponieważ bardzo mało jest tegorocznych kwiatostanów trzcin, na których te ptaki żerują. Niewątpliwymi atrakcjami w tym łapaniu były: grubodziób i dzięcioł zielony.
Grubodziób – samiec po 1 roku życia.
Dzięcioł zielony – samiec w 1 roku życia.
Złapały się też dwa ptaki, które zwróciły uwagę swymi nietypowymi cechami. Złapała się kolejna sroka-inwalidka. O ile poprzednia nie miała jednej nogi, to ta miała obydwie, ale obydwie martwe. Nie było na co założyć obrączki, więc poleciała “goła”. Po wypuszczeniu siadła kilkanaście metrów dalej, lądując na brzuchu. Po dwóch dniach spotkaliśmy ją znowu, siedzącą na ziemi, kilkaset metrów dalej. Gdy podchodziliśmy, zupełnie sprawnie wzbiła się i odleciała. Drugi ptak, to potrzos z nietypową jedną sterówką wystającą sporo poza kraniec ogona.
Potrzos.
Pełna lista odłowu przedstawia się następująco:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Modraszka
Cyanistes caeruleus
130 + 19 retrapów
Potrzos
Emberiza schoeniclus
130 + 3 retrapy
Makolągwa
Carduelis cannabina
102 + 6 retrapów
Czyż
Cardielis spinus
61
Bogatka
Parus major
41 + 6 retrapów
Rudzik
Erithacus rubecula
33
Potrzeszcz
Miliaria calandra
16
Pokrzywnica
Prunella modularis
15
Raniuszek
Aegithalos caudatus
13
Dzwoniec
Carduelis chloris
12
Szpak
Sturnus vulgaris
10
Strzyżyk
Troglodytes troglodytes
10
Mazurek
Passer montanus
7
Śpiewak
Turdus philomelos
7
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
6
Wąsatka
Panurus biarmicus
5
Szczygieł
Carduelis carduelis
4
Czarnogłówka
Poecile montanus
4 retrapy
Dzięcioł duży
Dendrocopos major
3
Sroka
Pica pica
2
Sikora uboga
Poecile palustris
2
Mysikrólik
Regulus regulus
2
Kapturka
Sylvia atricapilla
2
Kos
Turdus merula
1 + 1 retrap
Grubodziób
Cocc. coccothraustes
1
Trznadel
Emberiza citrinella
1
Zięba
Fringilla coelebs
1
Brzęczka
Locustella luscinioides
1
Kopciuszek
Phoenicurus ochruros
1
Dzięcioł zielony
Picus viridis
1
Kląskawka
Saxicola torquata
1
Jeśli chodzi o retrapy, to prawie wszystkie zostały zaobrączkowane tutaj lub w najbliższym sąsiedztwie w następujących terminach:
IX 2023 – 13 w tym: 6 modraszek, 4 czarnogłówki, 2 potrzosy i 1 bogatka,
VIII 2023 – 3 modraszki,
VII 2023 – 1 potrzos,
I 2023 – 3 w tym: 2 modraszki i 1 bogatka,
IX-X 2022 – 5 w tym: 3 modraszki, 1 makolągwa i 1 bogatka,
VIII 2022 – 2 w tym: 1 modraszka i 1 makolągwa,
IX-XI 2021 – 4 w tym: 3 modraszki i 1 kos,
VII 2021 – 1 makolągwa,
IX 2020 – 1 bogatka.
Złapały się też trzy ptaki zaobrączkowane poza tym terenem, zaobrączkowane przez nas jako pisklęta w budkach lęgowych:
24 V 2023 – modraszka z powierzchnia “RUDKA” – 2,0 km,
29 V 2023 – bogatka z powierzchnia “OLSZYNA” – 2,5 km,
30 V 2022 – bogatka z powierzchnia “RUDKA” – 2,0 km.
INFORMACJE POWROTNE
Potrzos – samiec w 1 kalendarzowym roku życia, zaobrączkowany 6.10.2023 r. został złapany w dniu 25.11.2023 r. w Grouville Marsh na wyspie Jersey. Odległość od miejsca zaobrączkowania to 1.385 km, a dystans czasowy, to 50 dni.
Kolejne łapanie w trzcinowiskach porastających łąki i starorzecza w pobliżu ujścia Małej Wełny do Wełny. Trzciny w tym roku bardzo słabo rosły. Jak widać na załączonym zdjęciu dominują suche źdźbła z poprzednich lat. Nowych jest bardzo mało i nie wyrastają ponad stare. Sieciami przegrodziliśmy też starorzecze porośnięte krzaczastymi wierzbami.
Odłowy prowadziliśmy przez 12 całych dni, 4 popołudnia i 3 poranki. Złapały się 748 ptaków z 27 gatunków, w tym 35 retrapów. Zdecydowanie dominowały 3 gatunki: modraszka, makolągwa i potrzos. Najliczniej ptaki łapały się rano i wieczorem; środek dnia, to pojedyncze osobniki. Modraszki łapały się przez cały czas, lecz były dni, kiedy rankiem było ich zdecydowanie więcej. Rekordowy odłów miał miejsce rankiem 22 września, kiedy złapało się jednorazowo 100 modraszek. Ewidentnie były to ptaki z przelotnego stada, o czym świadczy osobnik z obcą – polską obrączką, która wyglądała na świeżo założoną. Przeanalizowaliśmy odłowione modraszki pod kontem płci i wieku. Wśród 225 modraszek było 210 osobników w pierwszym kalendarzowym roku życia (93,3%) i 15 starszych (6,7%). Jeśli chodzi o płeć, to były 102 samce (41,8%), 120 samic (56,9%) i 3 osobniki o niepewnej płci (1,3%). Potwierdza się sytuacja zaobserwowana w czasie wiosennego przelotu przy karmniku, że samice są bardziej skłonnego do migracji. Makolągwy łapały się wieczorem, gdy przylatywały tutaj na noclegowisko. Potrzosy najliczniej łapały się rankiem.
Modraszka
Makolągwa
Potrzos
Zauważalnym gatunkiem, charakterystycznym dla tej pory roku w trzcinach były pokrzywnice. Łapały się też ostatnie osobniki letnich gatunków: dymówki, trzciniaki, trzcinniczki i rokitniczki. Z rzadko odławianych gatunków warto wymienić zimorodka (pierwszy w tym roku!) i podróżniczka.
Zimorodek
Porózniczek
Trudno nie wspomnieć o sroce z jedną nogą. Był to ptak w pierwszym kalendarzowym roku życia. W upierzeniu bardzo duże partie piór juvenalnych – wygląda na to, że to ptak z późnego lęgu lub pierzenie spóźnione w związku z kalectwem. Kondycja ptaka była dobra.
Pełna lista odłowu przedstawia się następująco:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Modraszka
Cyanistes caeruleus
215 + 10 retrapów
Makolągwa
Carduelis cannabina
190 + 13 retrapów
Potrzos
Emberiza schoeniclus
136 + 7 retrapów
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
35
Pokrzywnica
Prunella modularis
28
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
20
Bogatka
Parus major
19
Rudzik
Erithacus rubecula
19
Dymówka
Hirundo rustica
7
Mazurek
Passer montanus
7
Rokitniczka
Acrocephalus schoenobaenus
6
Kapturka
Sylvia atricapilla
5 + 1 retrap
Czarnogłówka
Poecile montanus
4
Remiz
Remiz pendulinus
3
Kląskawka
Saxicola torquata
3
Trzciniak
Acrocephalus arundinaceus
3
Strzyżyk
Troglodytes troglodytes
3
Śpiewak
Turdus philomelos
2
Krzyżówka
Anas platyrhynchos
1 + 1 retrap
Sroka
Pica pica
1 + 1 retrap
Kos
Turdus merula
1 + 1 retrap
Zimorodek
Alcedo atthis
1
Dzwoniec
Carduelis chloris
1
Brzęczka
Locustella luscinioides
1
Podróżniczek
Luscinia svecica
1
Potrzeszcz
Miliaria calandra
1
Sójka
Garrulu glandarius
1 retrap
Jeśli chodzi o retrapy, to prawie wszystkie zostały zaobrączkowane tutaj lub w najbliższym sąsiedztwie w następujących terminach:
VIII 2023 – 4 w tym: 3 makolągwy i 1 modraszka,
VII 2023 – 13 w tym: 5 makolągw, 3 modraszki, 3 potrzosy, 1 sroka i 1 krzyżówka,
V 2023 – 2 w tym: 1 kapturka i 1 kos,
IV 2021 – 1 potrzos,
IX-X 2022 – 4 w tym: 2 modraszki, 1 makolągwa, i 1 potrzos,
VII-VIII 2022 – 4 w tym: 3 makolągwy i 1 sójka,
X-XI 2021 – 2 w tym: 1 potrzos i 1 modraszka,
X 2019 – 1 potrzos,
VII 2019 – 1 makolągwa.
Złapały się też trzy ptaki zaobrączkowane poza tym terenem. Dwa z nich to modraszki zaobrączkowane przez nas jako pisklęta w budkach lęgowych:
24 V 2023 – powierzchnia “RUDKA” – 2,0 km,
16 V 2023 – powierzchnia “OLSZYNA” – 2,5 km.
Ostatni retrap, to modraszka (dorosły samiec) z obcą obrączką złapana 22.09.2023 r. – do dziś nie otrzymaliśmy danych zaobrączkowania tego ptaka. Dziś, tj. 31.10.2023 r. udało się zdobyć telefoniczną informację o okolicznościach zaobrączkowania tej modraszki. Została oznakowana poprzedniego dnia o godz. 11.00 nad Jeziorem Rgielskim koło Wągrowca. W linii prostej jest to odległość 18,6 km. My złapaliśmy ją wczesnym rankiem i wypuściliśmy o godz. 9.00.
Dwanaście ptaków zaobrączkowanych w czasie tego łapania złapało się ponownie: 3 makolągwy, 2 modraszki, 2 trzciniaki, 2 trzcinniczki, 1 potrzos, 1 pierwiosnek, 1 czarnogłówka.
Wczoraj dotarła do nas informacja o zaobserwowaniu kolejnej naszej śmieszkiChroicocephalus ridibundus. Dotyczy ona osobnika zaobrączkowanego przez nas jako pisklę (było ich 79) w kolonii lęgowej na Jeziorze Łęgowskim w dniu 20.06.2023 r. Godnym “newsa” jest miejsce ponownego stwierdzenia tego ptaka. W dniu 1.10.2023 r. (103 dni od zaobrączkowania) zaobserwowano go na wyspie Irlandia w Irlandii Północnej, na plaży niedaleko od Belfastu. Miejsce to odległe jest od kolonii lęgowej o 1.521 km. To pierwszy przypadek zaobserwowania naszego ptaka na Irlandii. Mieliśmy już kila informacji z większej z bliższej nam i większej wyspy, tj. Wielkiej Brytanii. Szkoda, że ptak poleciał do Irlandii Północnej wchodzącej w skład Zjednoczonego Królestwa i wciąż czekamy na informację z Republiki Irlandii, która stanowi dla nas drugą obok Portugalii “białą plamę” na zachodzie Europy.
W dniu 26 września br. w Nienawiszczu udało się zrobić zdjęcia młodocianego (w pierwszym kalendarzowym roku życia) bielika Haliaeetus albicilla. Okazało się, że ptak nosi obrączki.
Pierwsze, dość oczywiste podejrzenie, padło na któregoś z dwojga piskląt zaobrączkowanych w tym roku w gnieździe znajdującym się w lesie “Buczyna”. Te możliwość wykluczyliśmy po sprawdzeniu zdjęć z obrączkowania. Po wprowadzeniu danych obecnego stwierdzenia do bazy Stacji Ornitologicznej w Gdańsku okazało się, że jest ptak zaobrączkowany 20.05.2023 r. jako jedno z dwojga piskląt w gnieździe znajdującym się koło Joachimówki, na wschód od Milicza, czyli na pograniczu Wielkopolski i Śląska. W chwili obrączkowania miał ok. 30 dni i ważył 3,55 kg. Oznaczono go jako samca. Odległość między rodzinnym gniazdem i miejscem obecnego stwierdzenia, to 130 km w linii prostej.
Po ponad 44 latach obrączkowania ptaków dość rzadko udaje się zaobrączkować przedstawiciela jakiegoś gatunku po raz pierwszy. Taką niespodziankę sprawił mi w dniu 9 września br. na Jeziorze Kaliszańskim najmniejszy ze spotykanych w kraju biegusów – biegus malutki Caliris minuta. Złapał się w sieć razem z sześcioma biegusami zmiennymi Calidris alpina, które są od niego wyraźnie większe, no i zdecydowanie liczniej pojawiają się na brzegach naszych akwenów. Złapany osobnik to ptak w pierwszym kalendarzowym roku życia. Biegusy malutkie gniazdują w tundrze w pobliżu wybrzeży morskich w północno-wschodniej Europie a zimują w Afryce. W Wielkopolsce pojawiają się głównie jesienią.
Dla mnie jest to 157 gatunek ptaka, któremu założyłem obrączkę. Szanse na to, że nadejdzie o nim informacja powrotna są znikome, ale “nigdy nic nie wiadomo”.
Dziewiąte i dziesiąte, po kilkudniowej przerwie, łapanie w trzcinowiskach na Jeziorze Kaliszańskim. Użyliśmy 21 sieci i znów wabiliśmy dymówki głosem z magnetofonu. Łapanie trwało dwa wieczory i cały dzień między nimi. Złapały się 162 ptaki z 17 gatunków, w tym 4 retrapy. Większość z nich – 86, to oczywiście dymówki, z czego 83 złapały się pierwszego wieczora i tylko 3 drugiego. Skład odłowionej próby dymówek był następujący: dorosłe – 5, młodociane – 81, czyli 32,4 młodego na 2 dorosłe. Jeśli chodzi o ptaki dorosłe, to oznaczyliśmy je następująco: 3 samce i 2 samice. Odłowy w ciągu całego dnia przyniosły spora liczbę gatunków. Były wśród nich młodociane wąsatki i dwa trzcinniczki z identycznymi “paskami głodowymi”, więc pochodzące z pewnością z jednego lęgu.
Wąsatka – samiec.
Wąsatka – samica.
Trzcinniczek.
Trzcinniczek.
Pełna lista odłowu przedstawia się następująco:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Dymówka
Hirundo rustica
86
Potrzos
Emberiza schoeniclus
16 + 1 retrap
Modraszka
Cyanistes caeruleus
15 + 1 retrap
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
12 + 2 retrapy
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
8
Rokitniczka
Acrocephalus schoenobaenus
6
Wąsatka
Panurus biarmicus
3
Mazurek
Passer montanus
3
Czarnogłówka
Poecile montanus
2
Rudzik
Erithacus rubecula
2
Pliszka żółta
Motacilla flava
2
Brzegówka
Riparia riparia
2
Trzciniak
Acrocephalus arundinaceus
1
Makolągwa
Carduelis cannabina
1
Pliszka siwa
Motacilla alba
1
Piegża
Sylvia curruca
1
Szczygieł
Carduelis carduelis
1
Wszystkie retrapy, to ptaki zaobrączkowane tutaj w poprzednich dniach.
Ósme łapanie w trzcinowiskach na Jeziorze Kaliszańskim. Liczba sieci pozostała taka jak poprzedniego dnia, tj. 23 i znów wabiliśmy dymówki głosem z magnetofonu. Sieci zostały zwinięte po wyjęciu ptaków. Złapały się 584 ptaki z 5 gatunków, w tym 20 retrapów. Większość z nich – 570, to oczywiście dymówki. Skład odłowionej próby dymówek był następujący: dorosłe – 145, młodociane – 425, czyli 5,9 młodego na 2 dorosłe. Jeśli chodzi o ptaki dorosłe, to oznaczyliśmy je następująco: 68 samców, 39 samic i 38 bez oznaczenia płci. Tym razem brzegówek było znacznie mniej.
Pełna lista odłowu przedstawia się następująco:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Dymówka
Hirundo rustica
551 + 19 retrapów
Brzegówka
Riparia riparia
11
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
1
Potrzos
Emberiza schoeniclus
1
Pliszka żółta
Motacilla flava
1
Jeśli chodzi o retrapy, to większość stanowiły ptaki zaobrączkowane tutaj w minionych dniach. Tylko jedna dymówka została zaobrączkowana przez nas w innym miejscu:
– 14 VIII 2020 – rzeka Noteć, Antoniny, na noclegowisku, jako lotny w 1 roku życia – 22 km.
Siódme łapanie w trzcinowiskach na Jeziorze Kaliszańskim. To zupełnie nieoczekiwana sytuacja na noclegowiskach dymówek. W minionych latach, na innych stanowiskach z łapania na łapanie liczba odławianych ptaków szybko się zmniejszała. W konsekwencji, chyba nigdy nie łapaliśmy więcej niż cztery razy na jednym stanowisku. Tego wieczoru zwiększyliśmy liczbę sieci do 23 i znów wabiliśmy dymówki głosem z magnetofonu. Sieci pozostały do rana. Złapały się 704 ptaki z 11 gatunków, w tym 18 retrapów. Większość z nich – 616, to oczywiście dymówki; z tej liczby tylko 19 złapało się rano. Skład odłowionej próby dymówek był następujący: dorosłe – 139, młodociane – 477, czyli 6,9 młodego na 2 dorosłe. Jeśli chodzi o ptaki dorosłe, to oznaczyliśmy je następująco: 81 samców, 35 samic i 23 bez oznaczenia płci. Tym razem znów było sporo brzegówek. Tu struktura wiekowa była następująca: dorosłe – 14, młode – 35, czyli 5,0 młodego na 2 dorosłe.
Pełna lista odłowu przedstawia się następująco:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Dymówka
Hirundo rustica
605 + 11 retrapów
Brzegówka
Riparia riparia
49
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
9 +4 retrapy
Modraszka
Cyanistes caeruleus
7 + 3 retrapy
Pliszka żółta
Motacilla flava
4
Makolągwa
Carduelis cannabina
2
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
2
Łozówka
Acrocephalus palustris
1
Brzęczka
Locustella luscinioides
1
Wąsatka
Panurus biarmicus
1
Mazurek
Passer montanus
1
Wszystkie retrapy, to ptaki zaobrączkowane tutaj w poprzednich dniach.
Szóste łapanie w trzcinowiskach na Jeziorze Kaliszańskim. Tego wieczoru zwiększyliśmy liczbę sieci – do 26. W odróżnieniu od poprzednich wieczorów, nie wabiliśmy ptaków głosem. Po wyjęciu ptaków, sieci zostały zsunięte, żeby wyeliminować poranny odłów. Złapały się 374 ptaki z 8 gatunków, w tym 4 retrapy. Większość z nich – 339, to oczywiście dymówki. Skład odłowionej próby dymówek był następujący: dorosłe – 46, młodociane – 293, czyli 12,7 młodego na 2 dorosłe. Jeśli chodzi o ptaki dorosłe, to oznaczyliśmy je następująco: 27 samców, 11 samic i 8 bez oznaczenia płci. Nielicznie przyleciały na noclegowisko również: brzegówki, makolągwy i pliszki żółte. Najciekawszym ptakiem tego wieczoru był mieszaniec międzygatunkowy oknówki i dymówki. To już piąty odłowiony przez nas taki oryginalny okaz. Wszystkie odłowiliśmy właśnie na noclegowiskach.
Kuper oknówki.
Podgardle dymówki.
Nogi dymówki.
Pełna lista odłowu przedstawia się następująco:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Dymówka
Hirundo rustica
336 + 3 retrapy
Makolągwa
Carduelis cannabina
13
Brzegówka
Riparia riparia
10
Pliszka żółta
Motacilla flava
5
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
3 + 1 retrap
Potrzos
Emberiza schoeniclus
2
Rokitniczka
Acrocephalus schoenobaenus
1
Łozówka
Acrocephalus palustris
1
Oknóeka x dymówka
D. urbicum x H. rustica
1
Wszystkie retrapy, to ptaki zaobrączkowane tutaj w poprzednich dniach.