Nocne kontrole budek lęgowych podczas bieżącej zimy (2025/2026) za nami. W ciągu grudnia i stycznia skontrolowaliśmy budki na 16 naszych powierzchniach. Wszystkich kontrolowanych budek, które w chwili kontroli nadawały się do wykorzystania przez ptaki, było 779. Nocujące ptaki stwierdzono w 533 budkach, co daje frekwencję 68,42%. Na poszczególnych powierzchniach frekwencja wynosiła 28,57 – 88,54%. Stwierdziliśmy nocowanie ptaków z sześciu gatunków. Zestawienie poniżej:
| Nazwa polska |
Nazwa łacińska |
Liczba budek |
Udział w zgrupowaniu [%] |
Odsetek wszystkich budek |
| Bogatka |
Parus major |
275 |
51,59 |
35,30 |
| Kowalik |
Sitta europaea |
142 |
26,64 |
18,23 |
| Modraszka |
Cyanistes caeruleus |
111 |
20,83 |
14,25 |
| Dzięcioł duży |
Dendrocopos major |
2 |
0,38 |
0,25 |
| Sikora uboga |
Poecile palustris |
1 |
0,19 |
0,13 |
| Mazurek |
Passer montanus |
1 |
0,19 |
0,13 |
| Sikora (uciekła) |
Parus sp. |
1 |
0,19 |
0,13 |
|
OGÓŁEM: |
533 |
100,00 |
68,42 |
Teraz dla porównania poprzednia zima, tj. 2024/2025, kiedy jedyną kontrolę przeprowadziliśmy w styczniu. Na 16 powierzchniach skontrolowaliśmy 736 budek. Nocujące ptaki stwierdziliśmy w 471 budkach, co dało frekwencję 63,99%. Na poszczególnych powierzchniach frekwencja wynosiła 50,00 – 80,39%. Stwierdziliśmy nocowanie ptaków z czterech gatunków. Zestawienie poniżej:
| Nazwa polska |
Nazwa łacińska |
Liczba budek |
Udział w zgrupowaniu [%] |
Odsetek wszystkich budek |
| Bogatka |
Parus major |
256 |
54,36% |
34,78 |
| Modraszka |
Cyanistes caeruleus |
108 |
22,93 |
14,67 |
| Kowalik |
Sitta europaea |
105 |
22,29 |
14,27 |
| Mazurek |
Passer montanus |
2 |
0,42 |
0,27 |
|
OGÓŁEM: |
471 |
100,00 |
63,99 |
Jak widać, z powyższych zestawień, wykorzystanie budek podczas bieżącej zimy było większe o 4,43% w porównaniu z poprzednią zimą. Poniżej tabela pokazująca, jak to wyglądało u trzech najliczniejszych gatunków. Podane w tabeli wartości, to % budek zajętych przez poszczególne gatunki.
| Nazwa polska |
Nazwa łacińska |
2024/2025 |
2025/2026 |
Różnica w % |
| Bogatka |
Parus major |
34,78 |
35,30 |
wzrost o 0,52 |
| Modraszka |
Cyanistes caeruleus |
14,67 |
14,25 |
spadek o 0,42 |
| Kowalik |
Sitta europaea |
14,27 |
18,23 |
wzrost o 3,96 |
Jak widać, nastąpił lekki wzrost u bogatki, niewielki spadek u modraszki i istotny wzrost u kowalika.
To tyle jeśli chodzi o zasiedlenie. A teraz dane o obrączkowaniu i wyniki analizy uzyskanych informacji o wcześniej zaobrączkowanych ptakach. Podczas kontroli nocnych odłowiliśmy 528 osobników. Szczegóły, z podziałem na osobniki zaobrączkowane i retrapy pokazujemy w poniższej tabeli. Różnica 5 osobników w porównaniu z zasiedleniem wynika z tego, że tym kilku ptakom udało się uciec.
| Nazwa polska |
Nazwa łacińska |
Zaobrączkowane |
Retrapy |
Razem |
| Bogatka |
Parus major |
161 |
114 |
275 |
| Kowalik |
Sitta europaea |
94 |
47 |
141 |
| Modraszka |
Cyanistes caeruleus |
54 |
54 |
108 |
| Dzięcioł duży |
Dendrocopos major |
2 |
0 |
2 |
| Sikora uboga |
Poecile palustris |
0 |
1 |
1 |
| Mazurek |
Passer montanus |
1 |
0 |
1 |
|
OGÓŁEM: |
312 |
216 |
528 |
No, a teraz przyjrzyjmy się retrapom. Były wśród nich 103 osobniki, które stwierdzaliśmy tylko w czasie kontroli zimowych, co stanowi 47,69% wszystkich retrapów. Pozostałe 52,31%, tj. 113 ptaków zostało zaobrączkowanych lub po zao0brączkowaniu stwierdzonych w okresie lęgowym w naszych budkach. Poniżej tabela obrazująca wiek ptaków stwierdzanych w okresie lęgowym w chwili obrączkowania. Oczywiście część osobników zaobrączkowanych jako pisklęta, była później stwierdzana jako ptaki lęgowe, ale ten aspekt pomijamy w tym artykule.
| Nazwa polska |
Nazwa łacińska |
Pisklęta |
Dorosłe |
Razem |
% wszystkich retrapów |
| Bogatka |
Parus major |
48 |
30 |
78 |
68,4 |
| Kowalik |
Sitta europaea |
4 |
2 |
6 |
12,8 |
| Modraszka |
Cyanistes caeruleus |
17 |
11 |
28 |
51,9 |
| Sikora uboga |
Poecile palustris |
0 |
1 |
1 |
|
|
OGÓŁEM: |
69 |
44 |
113 |
52,3 |
Należy wziąć pod uwagę, że tylko część dorosłych ptaków gniazdujących w naszych budkach została odłowiona w trakcie sezonu lęgowego, że było trochę piskląt z późnych lęgów, które nie zostały oznakowane oraz to, że nocujące ptaki mogły pochodzić z lęgów odbytych na badanych terenach w naturalnych dziuplach. Zważywszy te dodatkowe okoliczności, należy stwierdzić, że większość ptaków nocujących w budkach w okresie zimowym, to miejscowe ptaki lęgowe.
Popatrzmy teraz na zimowanie w budkach przez pryzmat poprzedzającego tę zimę okresu lęgowego. W naszych budkach objętych zimową kontrolą gniazdowało 868 ptaków z których odłowiliśmy 281, czyli 32,4%. Oznakowaliśmy również 3.372 pisklęta. Wynika z tego, że w okresie lęgowym przebywało w naszych budkach ponad 4.240 ptaków z gatunków, które stwierdzaliśmy w okresie zimowym, w tym 3.653 zaobrączkowanych. Jeśli tę liczbę porównamy z 528 osobnikami stwierdzonymi w budkach w czasie nocnej kontroli, to dochodzimy do przekonania, że większość osobników z okresu lęgowego nocowała poza naszymi budkami. Oczywiste jest, że znaczna część, zwłaszcza pierwszorocznych ptaków, zginęła. Nie licząc kilku stwierdzeń osobników zaobrączkowanych w odległości poniżej 2 km od budki, w której nocowały, były dwa ptaki pochodzące z nieco większej odległości:
- modraszka zaobrączkowana jako pisklę na jednej powierzchni budkowej w V 2023 r., a nocująca w XII 2025 r. na innej – odległość ~5 km,
- bogatka zaobrączkowana jako lotna w 1 roku życia w X 2023 r. w miejscu odległym o ~6 km od budki w której nocowała w XII 2025 r.
Nadeszły też (jak dotąd) trzy informacje dalekodystansowe o ptakach lęgowych w naszych budkach w minionym sezonie lęgowym:
- bogatka zaobr. 21.05.2025, jako pisklę na pow. TARNOWO, zaobserwowana 6.12.2025 r. przy karmniku we Wrocławiu – odległość 189 km,
- bogatka zaobr. 4.05.2025, jako samica na jajach na pow. MIKOŁAJEWO, zabita przez kota 17.10.2025 r. w Neuville-aux-Bois (FRANCJA) – odległość 1.182 km,
- modraszka zaobr. 11.05.2025, jako pisklę na pow. JEZ. CZARNE, złapana12.10.2025 r. w Col de Bretolet (SZWAJCARIA) – odległość 1.041 km.
Jerzy Dąbrowski i Bronisława Peplińska
