Od kilku lat bielik Haliaeetus albicilla jest w okolicach Rogoźna ptakiem lęgowym. Pierwsze gniazdo stwierdzono w lesie “Olszyna”, a dwa lata temu kolejna para zbudowała gniazdo w lesie “Buczyna”. Kilkoro piskląt zostało zaobrączkowanych przez Tadeusza Mizerę z Komitetu Ochrony Orłów. Miałem przyjemność asystować w tych czynnościach. Do niedawna nie było żadnych wiadomości o zaobrączkowanych osobnikach. Czekaliśmy, a na otuchę mówiliśmy “brak złych wiadomości, to dobra wiadomość”. Kilka dni temu nadeszła pierwsza “bardzo dobra wiadomość”. Jednego z “olszynowych bielików” zidentyfikowano dzięki zdjęciom, z których udało się odczytać numeru obrączek. Był to jeden z dwojga piskląt zaobrączkowanych 2 czerwca 2016 roku – to ten z prawej strony.
W dniu 25 października 2020 roku widziano go i sfotografowano koło miejscowości Caminchem w Brandenburgii (Niemcy). Miejsce to odległe jest o 217 km w linii prostej od Rogoźna, a od zaobrączkowania minęło 1.606 dni. Ponieważ osobnik ten wkrótce osiągnie dojrzałość płciową, jest szansa, że informacja pochodzi z miejsca, w którym założy rodzinę. Będziemy z niecierpliwością czekać na kolejne wieści o nim.
Odłowy na “ścianie” drzewostanu świerkowego. Złapało się 21 ptaki z 8 gatunków, w tym 2 retrapy. Chcieliśmy sprawdzić jakie ptaki koczują w takiej monokulturze. Spodziewaliśmy się, że dominantem będzie mysikrólik; no i był, ale wysoko w świerkach a złapał się tylko jeden.
Najwięcej załapało się bogatek, a wśród nich była jedna o rekordowo krótkim skrzydle – 68,0 mm. Poprzedni rekord padł 14.03.2020 r. w leśniczówce “Buczyna” w Łoskoniu – 69,0 mm. Są to wymiary właściwe dla modraszki, u której największa stwierdzona przez nas długość skrzydła to 71,0 mm. Dwie sikory (sosnówka i czubatka) miały narośle u nasady dzioba. Szczególnie duża była u sosnówki.
Bogatka rekordzistka
Sosnówka z naroslą
Teraz tradycyjnie pełna lista:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Bogatka
Parus major
7 + 1 retrap
Rudzik
Erithacus rubecula
4
Strzyżyk
Troglodytes troglodytes
3
Czubatka
Lophophanes cristatus
2
Sosnówka
Periparus ater
1
Mysikrólik
Regulus regulus
1
Kos
Turdus merula
1
Sójka
Garrulus glandarius
1 retrap
Obydwa retrapy, to ptaki złapane w odległości ok. 100 m. Bogatkę zaobrączkowaliśmy przy karmniku 23.02.2020 r., a sójkę 30.03.2019 r.
Po dwumiesięcznej przewie ustawiliśmy 80 m sieci do odłowu małych ptaków w okolicach stawu w dolinie Wełny w Cieślach. Trzcinowiska opuściły już ptaki lęgowe. Ptaków było bardzo mało. Złapało się 45 ptaków z 11 gatunków, w tym 12 retrapów. Dominantem była modraszka. Po raz pierwszy tej jesieni złapała się czeczotka.
A to pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Modraszka
Cyanistes caeruleus
10 + 8 retrapów
Bogatka
Parus major
9 + 1 retrap
Rudzik
Erithacus rubecula
6
Strzyżyk
Troglodytes troglodytes
2 + 1 retrap
Zimorodek
Alcedo atthis
2 retrapy
Czeczotka
Carduelis flammea
1
Potrzos
Emberiza schoeniclus
1
Wąsatka
Panurus biarmicus
1
Mazurek
Passer montanus
1
Czarnogłówka
Poecile montanus
1
Pokrzywnica
Prunella modularis
1
Wszystkie retrapy, to ptaki zaobrączkowane w najbliższej okolicy, w tym 6 z bieżącego roku. Pozostałe nosiły nasze obrączki z minionych lat:
Na przełomie października i listopada 2019 r. byliśmy na wycieczce w Izraelu. Głównym celem wycieczki było oczywiście zwiedzanie miejsc związanych z historią Ziemi Świętej i poznawanie współczesnego państwa Izrael. Przy okazji, co zostało niezwłocznie zauważone przez pozostałych uczestników, staraliśmy się wypatrywać i w miarę możliwości uwieczniać elementy flory i fauny – zwłaszcza ptaki. Spotkaliśmy tam znane nam z Polski gatunki ptaków, min.: bogatkę Parus major, modraszki Cyanistes caeruleus, dudka Upupa epops, dymówki Hirundo rustica, pliszki siwe Motacilla alba, bociany białe Ciconia ciconia, wrony siwe Corvus cornix i żurawie Grus grus.
Wrony siwe w Hajfie
Żurawie (260) nad Górą Oliwną
W czasie przejazdów, przez okna autokaru, udało nam się wypatrzeć siedzącego na krzewie, tuż przy drodze kaniuka Eleanus caeruleus oraz czajkę szponiastą Vanellus spinosus. W miastach widywaliśmy bardzo liczne bilbile arabskie Pycnonotus xanthopygos, majny brunatne Acridotheres tristis, synogarlice senegalskie Streptopelia senegalensis. Udało się też dwukrotnie spotkać aleksandretty obrożne Psittacula krameri.
Synogarlica senegalska
Aleksandretta obrożna
Nad Jeziorem Galilejskim, w nadbrzeżnych szuwarach udało się sfotografować: czaplę modronosą Ardeola ralloides, czaplę nadobną Egretta garzetta i kormorany małe Phalacrocorax pygmaeus. To szczególnie ciekawe doświadczenie, ponieważ te trzy gatunki sporadycznie pojawiają się w Polsce.
Czapla modronosa
Czapla modronosa
Czapla nadobna
Kormoran mały
Kormoran mały
Kormorany małe
Na terenach przyległych do Jeziora Galilejskiego obserwowaliśmy min.: mnichy nizinne Mylopsitta monachus, nektarnika palestyńskiego Cinnyris osea i sójkę z podgatunku Garrulus glandarius atricapillus.
Mnicha nizinna
Mnichy nizinne
Całkowicie odmienne środowisko zastaliśmy na Pustyni Judzkiej, gdzie byliśmy w twierdzy Massada. Najbardziej widoczne były tutaj: czarnotki arabskie Onychognathus tristramii, jaskółki skalne Ptyonoprogne rupestris i kruki kuse Corvus rhipidurus. Udało się też wypatrzeć pojedyncze: szareczkę czarnosterną Cercomela melanura i białorzytkę saharyjską Oenanthe leucopyga.
Czarnotek arabski – samiec
Czarnotek arabski – samica
Kruk kusy
Kruk kusy
Białorzytka saharyjska
Białorzytka saharyjska
Szareczka czarnosterna
Szareczka czarnosterna
To tyle obserwacji i zdjęć zrobionych “przy okazji”. Może kiedyś uda się powtórzyć taki wyjazd, ale z tematem przewodnim “ptaki”.
Na koniec warto przypomnieć, że w 2015 r. w Izraelu, na stawach rybnych nad Jordanem, na południe od Jeziora Galilejskiego w stadzie ok. 11.000 bocianów białych zaobserwowano min. boćka zaobrączkowanego przez nas w gnieździe w Dziewczej Strudze zaledwie 56 dni wcześniej.
Kontynuacja jesiennych odłów w trzcinowiskach porastających łąki i starorzecza w pobliżu ujścia Małej Wełny do Wełny. Sieci ustawiliśmy w trzcinowiskach i na ich obrzeżach porośniętych szpalerami krzewiastych i drzewiastych wierzb. Odłowy prowadziliśmy przez jeden wieczór i trzy całe dni. Złapały się 62 ptaki z 14 gatunków, w tym 10 retrapów. Skład gatunkowy bardzo podobny do tego z minionych lat w tym miejscu. Dominantem tym razem okazały się modraszki. Dominujące w ubiegłym roku potrzosy i wąsatki były zdecydowanie mniej liczne.
Pełna lista odłowu wygląda następująco:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Modraszka
Cyanistes caeruleus
18 + 7 retrapów
Rudzik
Erithacus rubecula
8
Potrzos
Emberiza schoeniclus
5
Bogatka
Parus major
2 + 2 retrapy
Strzyżyk
Troglodytes troglodytes
4
Makolągwa
Carduelis cannabina
3
Wąsatka
Panurus biarmicus
3
Mysikrólik
Regulus regulus
3
Czyż
Carduelis spinus
2
Czarnogłówka
Poecile montanus
1 retrap
Dzwoniec
Carduelis chloris
1
Pokrzywnica
Prunella modularis
1
Szpak
Sturnus vulgaris
1
Śpiewak
Turdus philomelos
1
Większość retrapów, to ptaki zaobrączkowane w Cieślach w tym roku. Tylko dwie modraszki nosiły obrączki założone tutaj w VIII i IX 2018 roku.
Podczas kontroli budek lęgowych w lesie “Buczyna” w dniu 4 czerwca 2020 r. udało nam się złapać pisklę żurawia. Dorosły ptak poderwał się zaniepokojony, gdy wszedłem na drabinę. Okazało się, że ok. 30 m od drzewa z budką lęgową ukryło się pisklę. Młody żuraw przyjął obronną ale agresywną pozę. My nie wystraszyliśmy się i ptak został złapany, zaobrączkowany i pomierzony. Był “w sam raz” do tych czynności. Ważył 2,26 kg. Po zrobieniu zdjęć został zwolniony i pospacerował w poszukiwaniu rodziców, którzy zapewne przyczaili się w pobliżu.
Dziś już wiemy, że osobnik ten szczęśliwie przetrwał wiek pisklęcy i osiągnął zdolność do lotu. Właśnie nadeszła informacja o spotkaniu go koło Tortosy w Hiszpanii, gdzie przebywał 19.10.2020 r.w stadzie 318 żurawi. Miejsce to odległe jest od “Buczyny” o 1.834 km. Dziś, tj.4.11.2020 nadeszła kolejna informacja o tym ptaku: 20.10.2020 r. (a więc następnego dnia) wieczorem przebywał w stadzie 250-500 żurawi koło miejscowości Avila, czyli o ok. 430 km na zachód od miejsca obserwacji z poprzedniego dnia! Od Buczyny miejsce do odległe jest w linii prostej o 2.098 km.
Z pierwotnie przesłanej informacji wynikało, że trzy dni wcześniej zaobserwowano tego ptaka na stawach rybnych w Hartmannsdorf w Brandenburgii (Niemcy) gdzie przebywał w stadzie 300 żurawi. Właśnie nadeszła korekta obserwacji i okazuje się, że w Brandenburgii zaobserwowano innego naszego żurawia. którego zaobrączkowaliśmy 20.05.2020 koło Szczytna (gm. Rogoźno). Odległość jaka dzieli miejsce oznakowania i ponownego stwierdzenia, to 221 km, a czas, to 149 dni. Na powyższej mapce pokazano miejsca stwierdzenia obydwu opisanych żurawi. Poniżej zdjęcia ptaka ze Szczytna.
Mamy nadzieję, że otrzymamy jeszcze wiele informacji o tych żurawiach. Jeden pierwszą wędrówkę na dalekie zimowisko już szczęśliwie odbył. Czy drugi też poleciał aż tak daleko – może wkrótce się dowiemy? Teraz przez 4-5 lat będą jako “single” zwiedzały Europę. Po tym czasie założą własną rodzinę, pewnie w niezbyt odległych od “Buczyny” i Szczytna miejscach. Czy uda się je odnaleźć jako rodziców wodzących kolejne pokolenie żurawi? Czas pokaże.
W dniu dzisiejszym, tj. 19.10.2020 r. pojechałem do lasu “Buczyna”, żeby przewiesić jedną z naszych budek lęgowych (nr 47), ponieważ drzewo na którym wisiała zostało oznakowane “do wycinki”. Zanim doszedłem na miejsce, zobaczyłem coś, czego nie widziałem jeszcze nigdy, mimo, że kontrolujemy od 5-7 lat do 500 budek lęgowych rocznie. Co roku część naszych budek jest latem zajmowana przez różne gatunki os, w tym te największe – szerszenie. Do tej pory gniazda były budowane wewnątrz budki, a o obecności owadów wnioskowaliśmy z ich obecności w otworze wlotowym, a czasem dopiero po otwarciu. To co dziś zobaczyłem na budce nr 49 zaparło wprost dech w piersiach, więc postanowiłem podzielić się tą niezwykłą obserwacją. Na powierzchni gniazda przebywały jeszcze trzy żywe szerszenie. Po pierwszych przymrozkach budka zostanie zdjęta i wyeksponowana w muzeum, a ptaki otrzymają nową.
Budka została zawieszona w kwietniu 2015 roku. Do tej pory gniazdowały w niej bogatki i szpaki. Zimą spotykaliśmy w niej nocujące bogatki, kowaliki i dzięcioły duże. W tym roku, w maju był tam lęg bogatki, który został zniszczony. W dniu 14 lipca była już zajęta przez osy.
Pierwszy jesienny odłów w trzcinowiskach porastających łąki i starorzecza w pobliżu ujścia Małej Wełny do Wełny. Sieci ustawiliśmy w trzcinowiskach i na ich obrzeżach porośniętych szpalerami krzewiastych i drzewiastych wierzb. Przy znajdującym się tutaj zarastającym stawie ustawiliśmy 70 m sieci na duże ptaki, z myślą o przebywających tam krzyżówkach. Odłowy prowadziliśmy przez siedem wieczorów, pięć całych dni i pięć ranków. Złapały się 372 ptaki z 30 gatunków, w tym 24 retrapy. Skład gatunkowy bardzo podobny do tego z minionego roku w tym miejscu. Dominantem były makolągwy przylatujące tutaj na noclegowisko. W dwa wieczory przyleciały też szpaki. jak zwykle o tej porze roku liczniejsze były potrzosy, modraszki i rudziki. Przestały już dziwić pojawiające się w trzcinowiskach ptaki raczej z nimi nie kojarzone: mysikróliki, kopciuszki i kląskawki. Sieci o dużym oczku (60×60 mm) wzbogaciły odłów o 6 kaczorów krzyżówki, uszatkę i największą niespodziankę – świstuna (więcej o nim w newsie). Wśród odłowionych ptaków znalazły się dwa “niepełnosprawne”: szpak bez jednej nogi i trzcinniczek z jedną nogą trwale odgiętą w bok o 90o w stawie skokowym. Obydwa były w dobrej kondycji.
Pełna lista odłowu wygląda następująco:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Makolągwa
Carduelis cannabina
98 + 7 retrapów
Modraszka
Cyanistes caeruleus
50 + 12 retrapów
Szpak
Sturnus vulgaris
46 + 1 retrap
Potrzos
Emberiza schoeniclus
33 + 1 retrap
Bogatka
Parus major
17 + 1 retrap
Rudzik
Erithacus rubecula
25 + 1 retrap
Strzyżyk
Troglodytes troglodytes
9
Potrzeszcz
Miliaria calandra
9
Mysikrólik
Regulus regulus
8
Trzcinniczek
Acrpcephalus scirpaceus
7
Krzyżówka
Anas platyrhynchos
6
Pokrzywnica
Prunella modularis
6
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
5 + 1 retrap
Śpiewak
Turdus philomelos
4
Czyż
Carduelis spinus
3
Kapturka
Sylvia atricapilla
3
Kopciuszek
Phoenicurus ochruros
3
Zięba
Fringilla coelibs
2
Czarnogłówka
Poecile montanus
2
Kląskawka
Saxicola torquata
2
Zimorodek
Alcedo atthis
1
Świstun
Anas penelope
1
Uszatka
Asio otus
1
Szczygieł
Carduelis carduelis
1
Dzwoniec
Carduelis chloris
1
Mazurek
Passer montanus
1
Sikora uboga
Poecile palustris
1
Remiz
Remiz pendulinus
1
Gajówka
Sylvia borin
1
Kos
Turdus merula
1
Większość retrsapów, to ptaki zaobrączkowane w Cieślach w tym roku. Siedem osobników nosiło nasze obrączki w minionych lat:
VII 2019 – 2 makolągwa,
XI 2019 – 1 modraszka,
IX 2018 – 1 szpak,
VIII 2018 – 3 modraszki,
VII 2018 – 1 pierwiosnek.
Najciekawszy z wymienionych wyżej był pierwiosnek i to nie z powodu długowieczności. Kształt zakończeń sterówek wskazywał na ptaka w pierwszym kalendarzowym roku życia. Jak z daty zaobrączkowania wynika, ze był przynajmniej w trzecim roku.
Niemiecka modraszka
Nas szpak z 19.09.2018 r.
Estońska modraszka
Największe emocje wzbudziły jednak dwie modraszki z zagranicznymi obrączkami: niemiecką z centrali HELGOLAND i estońską z centrali MATSALU. Ta druga wyglądała na dopiero co założoną i nosił ją ptak w pierwszym roku życia. Dane o okolicznościach zaobrączkowania tej modraszki już nadeszły. Oznakowano ją 26.09.2020 r. w miejscu opisanym jako “Pärnu maakond, Häädemeeste vald, Kabli küla (Kabli linnujaam)” – cokolwiek to znaczy; nad brzegiem Bałtyku w pobliżu granicy Łotwą. Złapaliśmy ją po 14 dniach od daty zaobrączkowania, a odległość dzieląca Ciesle od miejsca zaobrączkowania, to 748 km w linii prostej. Na dane o ptaku z niemiecką obrączką będzie trzeba pewnie jak zwykle poczekać kilka miesięcy.