W dniu 20 sierpnia br. próbowałem odczytać treść obrączki na jednej z dużych mew odpoczywających na pomoście przy Szkole Podstawowej Nr 2 w Rogoźnie. W tym dniu polegało to na zrobieniu zdjęć i próbie odczytu na komputerze w domu. Okazało się, że obrączka jest bardzo zniszczona, a w dodatku ptak stał tak, że część obrączki z numerem była niewidoczna. Udało się tylko stwierdzić, że jest to obrączka niemiecka. W czasie tego wnikliwego wpatrywania się w obrączkę w pewnym momencie zauważyłem, że na zdjęciu oprócz nóg mewy z obrączką stoi śmieszka i inna młodociana mewa nieco od niej większa. Była to młodociana (w pierwszym kalendarzowym roku życia) mewa czarnogłowa Larus melanocephalus.
Jest to druga obserwacja tego gatunku w okolicach Rogoźna, a pierwsza na Jeziorze Rogozińskim w Rogoźnie. Pierwszej obserwacji dokonał w dniu 11.07.2018 r. Mateusz Loręcki z Zespołu Obrączkarskiego ROŚCINNO na Jeziorze Budziszewskim – opis tej obserwacji i zdjęcie w newsie z 17.09.2018 r.
Na drugi dzień pojechałem nad Jezioro Rogozińskie, żeby zrobić lepsze zdjęcia – jedno z nich poniżej.
Pierwsze w tym roku łapanie na terenie żwirowni w Cieślach. Odłowy trwały od piątkowego popołudnia do niedzielnego przedpołudnia. Złapało się 201 ptaków z 27 gatunków, w tym 9 retrapy. Pogoda letnia, czyli upał bez opadów. Większość sieci ustawiliśmy w trzcinowiskach porastających najstarszą część wyrobiska. Dominowały tutaj oczywiście ptaki trzcin czyli rodzaj Acrocephalus. W porównaniu z odłowami w dolinie Wełny zdecydowanie większy był udział trzciniaka. Kilka sieci ustawiliśmy też w zakrzewieniach wierzbowych porastających hałdy pisku. Tutaj z kolei dominowały ptaki z rodzaju Phylloscopus. Na jedną no ustawiliśmy sieci o dużym oczku na siewkowce i kaczki. Złapał się tylko jeden kszyk. W sieć wpadł wprawdzie również żuraw, ale pozostawił tylko kilka piór i trzy dziury w sieci. W czasie stawiania sieci zupełnie niespodziewanie znaleźliśmy gniazdo błotniaków stawowych w 3 pisklętami.
Sporo odławianych ptaków znajdowało się w trakcie wymiany piór. Były to przede wszystkim ptaki dorosłe, ale pokazujemy to na przykładzie rudzików znajdujących się w czasie pierzenia postjuvenalnego.
Rudzik – szata juvenalna.
Rudzik – pierwsze rdzawe pióra z kolejnej szaty.
Rudzik – dalszy ciąg pierzenia.
Po raz pierwszy stwierdziliśmy występowanie na tym terenie ciekawej rośliny – pływacza zwyczajnego Utricularia vulgaris. Roślina ta nie jest zakorzeniona, a co najciekawsze posiada specjalne pęcherzykowate zgrubienia przystosowane do łapania owadów, skorupiaków i larw innych zwierząt.
Pływacz zwyczajny.
A to pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
60 + 6 retrapów
Trzciniak
Acrocephalus arundinaceus
23
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
23
Piecuszek
Phylloscopus trochilus
12
Rokitniczka
Acrocephalus schoenobaenus
11
Łozówka
Acropcephalus palustris
10
Potrzos
Emberiza schoeniclus
9 + 1 retrap
Kos
Turdus merula
8
Śpiewak
Turdus philomelos
7
Rudzik
Erithacus rubecula
6
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus
3
Dymówka
Hirundo rustica
3
Brzęczka
Locustella luscinioides
3
Modraszka
Cyanistes caeruleus
2
Bogatka
Parus major
1 + 1 retrap
Zimorodek
Alcedo atthis
1
Makolągwa
Carduelis cannabina
1
Kszyk
Gallinago gallinago
1
Krętogłów
Jynx torquilla
1
Czubatka
Lophophanes cristatus
1
Pleszka
Phoenicurus phoenicurus
1
Sikora uboga
Poecile palustris
1
Kląskawka
Saxicola torquata
1
Kapturka
Sylvia atricapilla
1
Cierniówka
Sylvia communis
1
Piegża
Sylvia curruca
1
Mazurek
Passer montanus
1 retrap
Jeśli chodzi o retrapy, to siedem z nich, to ptaki zaobrączkowane tutaj w następujących terminach:
VI 2021 – 1 trzcinniczek,
IV-V 2020 – 3 w tym: 2 trzcinniczki i 1 potrzos,
VII 2019 – 3 trzcinniczki.
Dwa pozostałe w chwili obrączkowania były pisklętami w naszych budkach:
bogatka – 27.05.2021 – budka nr 02 na powierzchni RUDKA – odległość 720 m,
mazurek – 15.06.2020 – budnka nr 02/20 na powierzchni OLSZYNA – odległość 1400 m.
Odłowy w kolni oknówek Delichon urbicum zlokalizowanej pod okapem budynku gospodarczego w jednym z gospodarstw rolnych w Gościejewie. Po uzyskaniu zgody właścicieli gospodarstwa, przed świtem ustawiliśmy sieci na całej długości budynku, od okapu dach aż do ziemi.
Gdy rozjaśniło się, z gniazd sukcesywnie wylatywały dorosłe ptaki i lotne młode. Obrączkowaliśmy również pisklęta przebywające w gniazdach. W sumie zaobrączkowaliśmy 150 oknówek. Wśród odłowionych ptaków było 58 piskląt, 17 tegorocznych lotnych młodych oraz 75 dorosłych: 28 samców i 47 samic.
Młodociana oknówka.
Młodociana oknówka.
Młodociana oknówka.
Gdy byliśmy w kolonii poprzedniego dnia, wydawało się nam, że lotnych ptaków było więcej. Sprawa wyjaśniła się około godziny po świcie. Nagle na zewnątrz nadleciało spore stado oknówek, które najwyraźniej nocowały poza kolonią. Były to zapewne samce oraz samice, które zakończyły już lęgi. Było to dla nas spore zaskoczenie, ponieważ nigdy nie spotkaliśmy noclegowiska tych ptaków w trzcinowiskach, w których nocują dymówki i brzegówki. Sądziliśmy, że oknówki nocują w kolonii, w której znajduje się pewna liczba gniazd, które nie są aktualnie wykorzystywane. Mamy więc temat do wyjaśnienia. Żaden ptak nie nosił obrączki, co jest raczej oczywiste, bo najbliższe miejsce w którym obrączkujemy przedstawicieli tego gatunku znajduje się w Mikołajewie, w odległości 10 km. Mamy nadzieję, że uda się odłowy powtórzyć w przyszłym roku i dowiedzieć się ile ptaków wróci.
Poza oknówkami złapała się samica mazurka Passer montanus i para wróbli Passer domesticus. Obydwa gatunki wykorzystują czasem gniazda dymówek do budowy wewnątrz własnych gniazd.
Kolejny odłowów w trzcinowiskach porastających łąki i starorzecza w pobliżu ujścia Małej Wełny do Wełny. Trzcinowiska są w tym roku bardzo bujne, ale całkowicie suche. To końcówka okresu lęgowego w tym środowisku. W sieciach spotykamy jeszcze podloty trzcinniczków, które właśnie opuściły gniazda. Łapaliśmy przez 1 cały dzień, 2 wieczory i 3 ranki. Złapały się 353 ptaki z 20 gatunków, w tym 34 retrapy. Zdecydowana większość (68%) to ptaki z rodzaju Acrocephalus, brzęczki i potrzosy, które gniazdują w tym środowisku, tj. w trzcinowiskach. Najliczniejsze były oczywiście trzcinniczki – 39,4% całego odłowu. Jeśli chodzi o ptaki przylatujące tutaj na noclegowisko, to dominowały makolągwy. Bardzo mało było dymówek i pliszek żółtych, natomiast całkowicie zabrakło szpaków i potrzeszczy. Przeprowadziliśmy analizę płci i wieku makolągw. Jeśli chodzi o wiek, to większość (61,1%) stanowiły osobniki dorosłe (34 samce i 10 samic). Tegoroczne młode stanowiły tylko 38,9% zgrupowania i było to 12 samców, 15 samic i 1 bez oznaczenia płci. Wygląda na to, że lęgi tego gatunku wciąż trwają i samice wysiadują jeszcze jaja lub opiekują się pisklętami, natomiast lotne młode i dorosłe samce zaczynają już tworzyć koczujące stada. W czasie tego odłowu został zaobrączkowany ośmiotysięczny w tym roku ptak – okazał się nim dorosły trzciniak.
Makolągwa – dorosły samiec.
Trzciniak – Nr 8.000/2021.
Młoda dymówka.
No i pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
124 + 15 retrapów
Makolągwa
Carduelis cannabina
67 + 5 retrapów
Rokitniczka
Acrocephalus schoenobaenus
34 + 7 retrapów
Łozówka
Acrocephalus palustris
27
Trzciniak
Acrocephalus arundinaceus
15 + 1 retrap
Dymówka
Hirundo rustica
9 + 1 retrap
Potrzos
Emberiza schoeniclus
9
Pliszka żółta
Motacilla flava
9
Piecuszek
Phylloscopus trochilus
6 + 3 retrapy
Brzęczka
Locustella luscinioides
7 +1 retrap
Modraszka
Cyanistes caeruleus
1 + 1 retrap
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
2
Kapturka
Sylvia atricapilla
2
Trznadel
Emberiza citrinella
1
Mazurek
Passer montanus
1
Kopciuszek
Phoenicurus ochruros
1
Gajówka
Sylvia borin
1
Cierniówka
Sylvia communis
1
Piegża
Sylvia curruca
1
Kos
Turdus merula
1
Jeśli chodzi o retrapy, to wszystkie zostały zaobrączkowana tutaj lub w innych miejscach doliny Wełny w Cieślach w następujących terminach:
VII 2021 – 3 w tym: 1 trzcinniczek, 2 rokitniczki,
IV-V 2021 – 8 w tym: 1 trzcinniczek, 2 rokitniczki, 2 makolągwy, 1 brzęczka i 2 piecuszki,
VII-VIII 2020 – 14 w tym: 6 trzcinniczków, 3 rokitniczki, 3 makolągwy, 1 trzciniak i 1 dymówka,
VII-VIII 2019 – 3 trzcinniczki,
VI 2019 – 2 trzcinniczki,
IX 2018 – 1 modraszka,
VII 2018 – 2 w tym: 1 trzcinniczek i 1 piecuszek,
VII 2017 – 1 trzcinniczek.
W dniu 4.08.2024 r. jeden z trzcinniczków, a konkretnie osobnik zaobrączkowany 17.07.2021 r. jako dorosły samiec, został złapany w miejscowości Kessel nad rzeką Eder w Hesji (NIEMCY), w odległości 568 km od Ciesiel.
Trzecie w tym roku łapanie w zakrzewionej części doliny Wełny. Pełne odłowy trwały od piątkowego popołudnia do niedzielnego przedpołudnia. Złapały się 352 ptaki z 32 gatunków, w tym 34 retrapy. Pogoda letnia, zmienna czyli upał z przelotnymi opadami deszczu. Na szczęście wiatr nie przeszkadzał. Po liczbie gatunków widać dużą różnorodność charakterystyczną dla pełni sezonu lęgowego w tym środowisku. Dominowały oczywiście ptaki trzcin czyli rodzaj Acrocephalus. W zakrzewionej części terenu łapały się liczne piecuszki, pokrzewki (4 gatunki). Warto zauważyć, że złapało się sporo słowików: 4 rdzawe i 4 szare. Poniżej pokazujemy subtelne różnice między tymi dwoma gatunkami.
Skrzydło słowika rdzawego.
Słowiki: rdzawy (z lewej) i szary.
Skrzydło słowika szarego.
Z rzadko goszczących w naszych sieciach ptaków watro wymienić: zaganiacza, dzięciołka, pleszkę. Zaskakująco mało było sikor. Złapał się też kolejny trzcinniczek z pojedynczym białym piórem – tym razem to pokrywa pierwszorzędowa.
Zaganiacz.
Dzięciołek.
Trzcinniczek z białym piórem.
Osobna grupa, to ptaki, które przylatują tutaj na noclegowiska. W zakrzewieniach wierzbowych licznie zbierały się mazurki, a w trzcinowiskach: pliszki żółte, makolągwy i szpaki.
W naszych sieciach pojawili się też nieproszeni goście – nietoperze. Tym razem były to 2 nocki.
A to pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Rokitniczka
Acrocephalus schoenobaenus
54 + 3 retrapy
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
48 + 7 retrapów
Mazurek
Passer montanus
48 + 1 retrap
Piecuszek
Phylloscopus trochilus
26 + 1 retrap
Łozówka
Acrocephalus palustris
18 + 4 retrapy
Cierniówka
Sylvia communis
17 + 4 retrapy
Potrzos
Emberiza schoeniclus
14 + 3 retrapy
Makolągwa
Carduelis cannabina
16
Kapturka
Sylvia atricapilla
10
Pliszka żółta
Motacilla flava
8 + 1 retrap
Modraszka
Cyanistes caeruleus
2 + 4 retrapy
Trznadel
Emberiza citrinella
4 + 2 retrapy
Rudzik
Erithacus rubecula
6
Pierwiosnek
Phylloscopus collybita
6
Bogatka
Parus major
3 + 2 retrapy
Piegża
Sylvia curruca
5
Trzciniak
Acrocephalus arundinaceus
3 + 1 retrap
Słowik szary
Luscinia luscinia
4
Słowik rdzawy
Luscinia megarhynchos
4
Śpiewak
Turdus philomelos
3 + 1 retrap
Czarnogłówka
Poecile montanus
3
Gąsiorek
Lanius collurio
2
Brzęczka
Locustella luscinioides
2
Szpak
Sturnus vulgaris
2
Gajówka
Sylvia borin
2
Kos
Turdus merula
2
Dzwoniec
Carduelis chloris
1
Dzięciołek
Dendrocopos monor
1
Zaganiacz
Hippolais icterina
1
Pleszka
Phoenicurus phoenicurus
1
Sikora uboga
Poecile palustris
1
Kowalik
Sitta europaea
1
Jeśli chodzi o retrapy, to większość została zaobrączkowana tutaj lub w innych miejscach doliny Wełny w Cieślach w następujących terminach:
IV-V 2021 – 2 w tym: 1 kos i 1 pliszka żółta,
VII 2020 – 12 w tym: 1 trzciniak, 2 łozówki, 3 rokitniczki, 3 trzcinniczki, 1 bogatka i 2 cierniówki,
III 2020 – 1 trznadel,
X 2019 – 1 potrzos,
VII 2019 – 6 w tym: 2 łozówki, 3 trzcinniczki i 1 cierniówka,
IV 2019 – 2 w tym: 1 trznadel i 1 piecuszek,
VII-VIII 2018 – 3 w tym 1 trzcinniczek, 1 modraszka, 1 potrzos i 1 cierniówka.
Jeden ze złapanych potrzosów został zaobrączkowany w IV 2020 r. na terenie żwirowni w Cieślach – odległość 1,9 km.
Ostatnia kategoria retrapów, to ptaki zaobrączkowane jako pisklęta w naszych budkach lęgowych w maju br. Były to 3 modraszki i 1 bogatka z powierzchni “OLSZYNA” oraz 1 mazurek z budki na posesji Cieśle 14A.
Drugie łapanie w kolni brzegówek Riparia riparia zlokalizowanej w skarpie rzecznej w okolicach miejscowości Leszków. Poprzedni odłów przeprowadziliśmy 24.07.20129 r. Wówczas okazało się, że większość ptaków opuściła już kolonię lęgową – złapało się tylko 16 dorosłych osobników. Tym razem złapało się 119 brzegówek. Wśród odłowionych ptaków było 19 tegorocznych, lotnych młodych i 100 dorosłych: 59 samców, 37 samic i 4 ptaki o nieokreślonej płci.
Miłym aspektem łapania były dwa ptaki z wcześniej założonymi przez nas obrączkami. Jeden, to osobnik z tej kolonii oznakowany tutaj podczas poprzedniego odłowu. Drugi okazał się jeszcze ciekawszy, bo był to nasz ptak, którego zaobrączkowaliśmy 23.06.2018 r. jako dorosłego samca w kolonii lęgowej na terenie żwirowni w Cieślach koło Rogoźna. Mała kolonia lęgowa wciąż tam jest. Odległość jaka dzieli te dwa miejsca, to 39,7 km w linii prostej.
Retrap z Ciesiel.
Młoda z dorodnym kleszczem.
Ciekawostką była rodzina nurogęsi Mergus merganser, tj. samica z młodymi.
Kontrolne łapanie nad stawem w dolinie Wełny w Cieślach. W trzcinowisku ustawiliśmy 50 m sieci i odłowy przez 2 wieczory i 2 poranki. Złapało się 47 ptaków z 9 gatunków, w tym 11 retrapów. Ptaków nie było dużo, i nic w tym dziwnego, ponieważ poza jedną młodocianą łozówką i makolągwą były to tylko ptaki dorosłe. Większość to ptaki z rodzaju Acrocephalus, zwłaszcza rokitniczki i trzcinniczki. Wśród osobników z gatunków lęgowych w tym środowisku były 22 samce i 13 samic. Jak widać sporo samic jeszcze zajętych jest wysiadywaniem jaj lub ogrzewaniem małych piskląt. Wśród ptaków przylatujących w trzciny na noclegowisko były poza jedną samicą dymówki wyłącznie samce.
No i i pełna lista odłowu:
Nazwa polska
Nazwa łacińska
Liczba
Rokitniczka
Acrocephalus schoenobaenus
7 + 5 retrapów
Trzcinniczek
Acrocephalus scirpaceus
7 + 4 retrapy
Dymówka
Hirundo rustica
7
Łozówka
Acrocephalus palustris
4 + 1 retrap
Potrzos
Emberiza schoeniclus
4
Brzegówka
Riparia riparia
3
Brzęczka
Locustella luscinioides
2
Trzciniak
Acrocephalus arundinaceus
1 + 1 retrap
Makolągwa
Carduelis cannabina
1
Jeśli chodzi o retrapy, to wszystkie zostały zaobrączkowana tutaj lub w innych miejscach doliny Wełny w Cieślach w następujących terminach:
V 2021 – 1 trzciniak,
VIII 2020 – 1 rokitniczka,
VII 2020 – 6 w tym: 1 łozówka, 3 rokitniczki, 1 trzcinniczek i 1 trzciniak,
Łapanie w kolonii lęgowej śmieszek Chroicocephalus ridibundus na Jeziorze Łęgowskim w Wągrowcu. Oczywiście łapanie piskląt, które jak się okazało były w różnym wieku; od lotnych do klujących się. Łapaliśmy oczywiście tylko te, które były odpowiednie do znakowania. Polegało to na ściganiu kajakami młodych, które oddalił się do szuwarów. Teren jest bardzo trudny: mnóstwo zatopionych pni i gałęzi, dno bagniste. O wyjściu z kajaka nie ma mowy z powodu grząskiego podłoża w pasie szuwarów. Złapaliśmy 103 pisklęta śmieszki.
Wszystkie otrzymały metalowe obrączki, a sto dodatkowo plastikowe niebieskie obrączki przeznaczone do odczytów ze znacznej odległości.
Metalowa obrączka…
…kolorowa…..
…pomiar długości skrzydła….
i zapis.
No i gotowe.
Teraz ptaki muszą dorosnąć i uzyskać zdolność do lotu, a my będziemy czekać na informacje o ich obserwacji. Z zaobrączkowanych w ubiegłym roku 69 piskląt otrzymaliśmy do tej pory trzy zagraniczne informacje: z Hiszpanii, Francji i Holandii oraz kilka informacji o dwóch naszych śmieszkach z Poznania.
Jerzy Dąbrowski, Damian Leligdowicz i Bronisława Peplińska
Łapanie w kolonii brzegówek Riparia riparia na terenie żwirowni w Cieślach. Kolonia jet niewielka, ok. 30 norek. Jest to prawdopodobnie ostatni sezon w tym miejscu, ponieważ złoże się kończy i nie będzie już pionowych skarp w których te ptaki kopią norki lęgowe. Złapało się 27 ptaków w tym 7 retrapów. Nie było jeszcze tegorocznych młodych. Struktura płciowa odłowionych ptaków to: 14 samic i 13 samców.
Jeśli chodzi o retrapy, to z wyjątkiem jednego były to ptaki zaobrączkowane tutaj jako dorosłe w poprzednim sezonie lęgowym. Ten jedyny wyjątek, to samica z węgierską obrączką. Jest to pierwszy przypadek złapania przez nas osobnika tego gatunku zaobrączkowanego za granicą.
Kto wie, czy nie większym zaskoczeniem był to, że informację o okolicznościach zaobrączkowania tego ptaka otrzymaliśmy tego samego dnia, ok. 3 godziny od wprowadzenia danych do systemu naszej stacji. Okazuje się, że została zaobrączkowana 26.08.2019 r. jako dorosła samica na zbiorowym noclegowisku dymówek nad jeziorem o nazwie Dinnyési Fertő koło miejscowości Gordony. Miejsce to odległe jest od Ciesiel o 632 km w linii prostej, a od jej zaobrączkowania minęło 667 dni.
Dwa lata temu bieliki Haliaeetus albicilla po raz pierwszy zbudowały gniazdo w lesie “Buczyna”. Było to drugie po lesie “Olszyna” stanowisko lęgowe tego gatunku w okolicach Rogoźna. W ubiegłym roku podjęto próbę oznakowania piskląt. Okazało się jednak, że w gnieździe znajduje się jedno pisklę i jedno niezalężone jajo. Jajo po wypreparowaniu znalazło swe miejsce w rogozińskim muzeum. Pisklę było zbyt małe (bardzo późny lęg) by je oznakować. W związku z tym w bieżącym roku wizytę w gnieździe zaplanowano na początek czerwca. Dzisiejsza wizyta w gnieździe pokazała, że znajduje się w nim jedno pisklę, któremu można założyć obrączki. Z dokonanych pomiarów wynika, że jest to młody samiec. W porównaniu z innymi tegorocznymi pisklętami tego gatunku, nasz bielik jest mały. Wole miał wypełnione pokarmem (co widać na zdjęciach), ale w gnieździe nie było żadnych jego resztek. Wskazuje to raczej na niedobór pokarmu w rewirze tej pary bielików. Ponieważ pisklę jest tylko jedno, jest nadzieja że szczęśliwie opuści gniazdo.