MEWY BIAŁOGŁOWE
6.10.2020, Jezioro Rogozińskie, Rogoźno, Jerzy Dąbrowski
- mewa białogłowa Larus cachinnans – 12 w wielu po 1.
6.10.2020, Jezioro Rogozińskie, Rogoźno, Jerzy Dąbrowski
Na przełomie października i listopada 2019 r. byliśmy na wycieczce w Izraelu. Głównym celem wycieczki było oczywiście zwiedzanie miejsc związanych z historią Ziemi Świętej i poznawanie współczesnego państwa Izrael. Przy okazji, co zostało niezwłocznie zauważone przez pozostałych uczestników, staraliśmy się wypatrywać i w miarę możliwości uwieczniać elementy flory i fauny – zwłaszcza ptaki. Spotkaliśmy tam znane nam z Polski gatunki ptaków, min.: bogatkę Parus major, modraszki Cyanistes caeruleus, dudka Upupa epops, dymówki Hirundo rustica, pliszki siwe Motacilla alba, bociany białe Ciconia ciconia, wrony siwe Corvus cornix i żurawie Grus grus.
W czasie przejazdów, przez okna autokaru, udało nam się wypatrzeć siedzącego na krzewie, tuż przy drodze kaniuka Eleanus caeruleus oraz czajkę szponiastą Vanellus spinosus. W miastach widywaliśmy bardzo liczne bilbile arabskie Pycnonotus xanthopygos, majny brunatne Acridotheres tristis, synogarlice senegalskie Streptopelia senegalensis. Udało się też dwukrotnie spotkać aleksandretty obrożne Psittacula krameri.
Nad Jeziorem Galilejskim, w nadbrzeżnych szuwarach udało się sfotografować: czaplę modronosą Ardeola ralloides, czaplę nadobną Egretta garzetta i kormorany małe Phalacrocorax pygmaeus. To szczególnie ciekawe doświadczenie, ponieważ te trzy gatunki sporadycznie pojawiają się w Polsce.
Na terenach przyległych do Jeziora Galilejskiego obserwowaliśmy min.: mnichy nizinne Mylopsitta monachus, nektarnika palestyńskiego Cinnyris osea i sójkę z podgatunku Garrulus glandarius atricapillus.
Całkowicie odmienne środowisko zastaliśmy na Pustyni Judzkiej, gdzie byliśmy w twierdzy Massada. Najbardziej widoczne były tutaj: czarnotki arabskie Onychognathus tristramii, jaskółki skalne Ptyonoprogne rupestris i kruki kuse Corvus rhipidurus. Udało się też wypatrzeć pojedyncze: szareczkę czarnosterną Cercomela melanura i białorzytkę saharyjską Oenanthe leucopyga.
To tyle obserwacji i zdjęć zrobionych “przy okazji”. Może kiedyś uda się powtórzyć taki wyjazd, ale z tematem przewodnim “ptaki”.
Na koniec warto przypomnieć, że w 2015 r. w Izraelu, na stawach rybnych nad Jordanem, na południe od Jeziora Galilejskiego w stadzie ok. 11.000 bocianów białych zaobserwowano min. boćka zaobrączkowanego przez nas w gnieździe w Dziewczej Strudze zaledwie 56 dni wcześniej.
Jerzy Dąbrowski i Bronisława Peplińska
Kontynuacja jesiennych odłów w trzcinowiskach porastających łąki i starorzecza w pobliżu ujścia Małej Wełny do Wełny. Sieci ustawiliśmy w trzcinowiskach i na ich obrzeżach porośniętych szpalerami krzewiastych i drzewiastych wierzb. Odłowy prowadziliśmy przez jeden wieczór i trzy całe dni. Złapały się 62 ptaki z 14 gatunków, w tym 10 retrapów. Skład gatunkowy bardzo podobny do tego z minionych lat w tym miejscu. Dominantem tym razem okazały się modraszki. Dominujące w ubiegłym roku potrzosy i wąsatki były zdecydowanie mniej liczne.
Pełna lista odłowu wygląda następująco:
| Nazwa polska | Nazwa łacińska | Liczba |
| Modraszka | Cyanistes caeruleus | 18 + 7 retrapów |
| Rudzik | Erithacus rubecula | 8 |
| Potrzos | Emberiza schoeniclus | 5 |
| Bogatka | Parus major | 2 + 2 retrapy |
| Strzyżyk | Troglodytes troglodytes | 4 |
| Makolągwa | Carduelis cannabina | 3 |
| Wąsatka | Panurus biarmicus | 3 |
| Mysikrólik | Regulus regulus | 3 |
| Czyż | Carduelis spinus | 2 |
| Czarnogłówka | Poecile montanus | 1 retrap |
| Dzwoniec | Carduelis chloris | 1 |
| Pokrzywnica | Prunella modularis | 1 |
| Szpak | Sturnus vulgaris | 1 |
| Śpiewak | Turdus philomelos | 1 |
Większość retrapów, to ptaki zaobrączkowane w Cieślach w tym roku. Tylko dwie modraszki nosiły obrączki założone tutaj w VIII i IX 2018 roku.
Jerzy Dąbrowski i Bronisława Peplińska
Podczas kontroli budek lęgowych w lesie “Buczyna” w dniu 4 czerwca 2020 r. udało nam się złapać pisklę żurawia. Dorosły ptak poderwał się zaniepokojony, gdy wszedłem na drabinę. Okazało się, że ok. 30 m od drzewa z budką lęgową ukryło się pisklę. Młody żuraw przyjął obronną ale agresywną pozę. My nie wystraszyliśmy się i ptak został złapany, zaobrączkowany i pomierzony. Był “w sam raz” do tych czynności. Ważył 2,26 kg. Po zrobieniu zdjęć został zwolniony i pospacerował w poszukiwaniu rodziców, którzy zapewne przyczaili się w pobliżu.
Dziś już wiemy, że osobnik ten szczęśliwie przetrwał wiek pisklęcy i osiągnął zdolność do lotu. Właśnie nadeszła informacja o spotkaniu go koło Tortosy w Hiszpanii, gdzie przebywał 19.10.2020 r.w stadzie 318 żurawi. Miejsce to odległe jest od “Buczyny” o 1.834 km. Dziś, tj.4.11.2020 nadeszła kolejna informacja o tym ptaku: 20.10.2020 r. (a więc następnego dnia) wieczorem przebywał w stadzie 250-500 żurawi koło miejscowości Avila, czyli o ok. 430 km na zachód od miejsca obserwacji z poprzedniego dnia! Od Buczyny miejsce do odległe jest w linii prostej o 2.098 km.
Z pierwotnie przesłanej informacji wynikało, że trzy dni wcześniej zaobserwowano tego ptaka na stawach rybnych w Hartmannsdorf w Brandenburgii (Niemcy) gdzie przebywał w stadzie 300 żurawi. Właśnie nadeszła korekta obserwacji i okazuje się, że w Brandenburgii zaobserwowano innego naszego żurawia. którego zaobrączkowaliśmy 20.05.2020 koło Szczytna (gm. Rogoźno). Odległość jaka dzieli miejsce oznakowania i ponownego stwierdzenia, to 221 km, a czas, to 149 dni. Na powyższej mapce pokazano miejsca stwierdzenia obydwu opisanych żurawi. Poniżej zdjęcia ptaka ze Szczytna.
Mamy nadzieję, że otrzymamy jeszcze wiele informacji o tych żurawiach. Jeden pierwszą wędrówkę na dalekie zimowisko już szczęśliwie odbył. Czy drugi też poleciał aż tak daleko – może wkrótce się dowiemy? Teraz przez 4-5 lat będą jako “single” zwiedzały Europę. Po tym czasie założą własną rodzinę, pewnie w niezbyt odległych od “Buczyny” i Szczytna miejscach. Czy uda się je odnaleźć jako rodziców wodzących kolejne pokolenie żurawi? Czas pokaże.
Jerzy Dąbrowski i Bronisława Peplińska
W dniu dzisiejszym, tj. 19.10.2020 r. pojechałem do lasu “Buczyna”, żeby przewiesić jedną z naszych budek lęgowych (nr 47), ponieważ drzewo na którym wisiała zostało oznakowane “do wycinki”. Zanim doszedłem na miejsce, zobaczyłem coś, czego nie widziałem jeszcze nigdy, mimo, że kontrolujemy od 5-7 lat do 500 budek lęgowych rocznie. Co roku część naszych budek jest latem zajmowana przez różne gatunki os, w tym te największe – szerszenie. Do tej pory gniazda były budowane wewnątrz budki, a o obecności owadów wnioskowaliśmy z ich obecności w otworze wlotowym, a czasem dopiero po otwarciu. To co dziś zobaczyłem na budce nr 49 zaparło wprost dech w piersiach, więc postanowiłem podzielić się tą niezwykłą obserwacją. Na powierzchni gniazda przebywały jeszcze trzy żywe szerszenie. Po pierwszych przymrozkach budka zostanie zdjęta i wyeksponowana w muzeum, a ptaki otrzymają nową.
Budka została zawieszona w kwietniu 2015 roku. Do tej pory gniazdowały w niej bogatki i szpaki. Zimą spotykaliśmy w niej nocujące bogatki, kowaliki i dzięcioły duże. W tym roku, w maju był tam lęg bogatki, który został zniszczony. W dniu 14 lipca była już zajęta przez osy.
Jerzy Dąbrowski
Pierwszy jesienny odłów w trzcinowiskach porastających łąki i starorzecza w pobliżu ujścia Małej Wełny do Wełny. Sieci ustawiliśmy w trzcinowiskach i na ich obrzeżach porośniętych szpalerami krzewiastych i drzewiastych wierzb. Przy znajdującym się tutaj zarastającym stawie ustawiliśmy 70 m sieci na duże ptaki, z myślą o przebywających tam krzyżówkach. Odłowy prowadziliśmy przez siedem wieczorów, pięć całych dni i pięć ranków. Złapały się 372 ptaki z 30 gatunków, w tym 24 retrapy. Skład gatunkowy bardzo podobny do tego z minionego roku w tym miejscu. Dominantem były makolągwy przylatujące tutaj na noclegowisko. W dwa wieczory przyleciały też szpaki. jak zwykle o tej porze roku liczniejsze były potrzosy, modraszki i rudziki. Przestały już dziwić pojawiające się w trzcinowiskach ptaki raczej z nimi nie kojarzone: mysikróliki, kopciuszki i kląskawki. Sieci o dużym oczku (60×60 mm) wzbogaciły odłów o 6 kaczorów krzyżówki, uszatkę i największą niespodziankę – świstuna (więcej o nim w newsie). Wśród odłowionych ptaków znalazły się dwa “niepełnosprawne”: szpak bez jednej nogi i trzcinniczek z jedną nogą trwale odgiętą w bok o 90o w stawie skokowym. Obydwa były w dobrej kondycji.
Pełna lista odłowu wygląda następująco:
| Nazwa polska | Nazwa łacińska | Liczba |
| Makolągwa | Carduelis cannabina | 98 + 7 retrapów |
| Modraszka | Cyanistes caeruleus | 50 + 12 retrapów |
| Szpak | Sturnus vulgaris | 46 + 1 retrap |
| Potrzos | Emberiza schoeniclus | 33 + 1 retrap |
| Bogatka | Parus major | 17 + 1 retrap |
| Rudzik | Erithacus rubecula | 25 + 1 retrap |
| Strzyżyk | Troglodytes troglodytes | 9 |
| Potrzeszcz | Miliaria calandra | 9 |
| Mysikrólik | Regulus regulus | 8 |
| Trzcinniczek | Acrpcephalus scirpaceus | 7 |
| Krzyżówka | Anas platyrhynchos | 6 |
| Pokrzywnica | Prunella modularis | 6 |
| Pierwiosnek | Phylloscopus collybita | 5 + 1 retrap |
| Śpiewak | Turdus philomelos | 4 |
| Czyż | Carduelis spinus | 3 |
| Kapturka | Sylvia atricapilla | 3 |
| Kopciuszek | Phoenicurus ochruros | 3 |
| Zięba | Fringilla coelibs | 2 |
| Czarnogłówka | Poecile montanus | 2 |
| Kląskawka | Saxicola torquata | 2 |
| Zimorodek | Alcedo atthis | 1 |
| Świstun | Anas penelope | 1 |
| Uszatka | Asio otus | 1 |
| Szczygieł | Carduelis carduelis | 1 |
| Dzwoniec | Carduelis chloris | 1 |
| Mazurek | Passer montanus | 1 |
| Sikora uboga | Poecile palustris | 1 |
| Remiz | Remiz pendulinus | 1 |
| Gajówka | Sylvia borin | 1 |
| Kos | Turdus merula | 1 |
Większość retrsapów, to ptaki zaobrączkowane w Cieślach w tym roku. Siedem osobników nosiło nasze obrączki w minionych lat:
Najciekawszy z wymienionych wyżej był pierwiosnek i to nie z powodu długowieczności. Kształt zakończeń sterówek wskazywał na ptaka w pierwszym kalendarzowym roku życia. Jak z daty zaobrączkowania wynika, ze był przynajmniej w trzecim roku.
Największe emocje wzbudziły jednak dwie modraszki z zagranicznymi obrączkami: niemiecką z centrali HELGOLAND i estońską z centrali MATSALU. Ta druga wyglądała na dopiero co założoną i nosił ją ptak w pierwszym roku życia. Dane o okolicznościach zaobrączkowania tej modraszki już nadeszły. Oznakowano ją 26.09.2020 r. w miejscu opisanym jako “Pärnu maakond, Häädemeeste vald, Kabli küla (Kabli linnujaam)” – cokolwiek to znaczy; nad brzegiem Bałtyku w pobliżu granicy Łotwą. Złapaliśmy ją po 14 dniach od daty zaobrączkowania, a odległość dzieląca Ciesle od miejsca zaobrączkowania, to 748 km w linii prostej. Na dane o ptaku z niemiecką obrączką będzie trzeba pewnie jak zwykle poczekać kilka miesięcy.
Jerzy Dąbrowski i Bronisława Peplińska
Kolejne, po ponad dwumiesięcznej przerwie, łapanie w zakrzewionej części doliny Wełny. Złapało się 99 ptaków z 23 gatunków, w tym 18 retrapów. Najliczniejszą grupą ptaków były sikory a zwłaszcza modraszka. Prawie całkowicie znikły Acrocephalusy, natomiast zwiększyła się liczebność potrzosa, rudzika i pokrzywnicy. Złapała się jedna dymówka – zapewne ostatnia w tym roku. W czasie odłowu zaobserwowaliśmy małe grupy przelatujących dymówek: 8 + 4 + 11.
No, i jak zwykle pełna lista odłowu:
| Nazwa polska | Nazwa łacińska | Liczba |
| Modraszka | Cyanistes caeruleus | 9 + 9 retrapów |
| Potrzos | Emberiza schoeniclus | 11 + 2 retrapy |
| Bogatka | Parus major | 6 + 5 retrapów |
| Rudzik | Erithacus rubecula | 10 |
| Czarnogłówka | Poecile montanus | 5 + 1 retrap |
| Pierwiosnek | Phylloscopus collybita | 5 |
| Pokrzywnica | Prunella modularis | 5 |
| Kapturka | Sylvia atricapilla | 5 |
| Zięba | Fringilla coelebs | 4 |
| Zimorodek | Alcedo atthis | 2 + 1 retrap |
| Kos | Turdus merula | 3 |
| Dzwoniec | Carduelis chloris | 2 |
| Brzęczka | Locustella luscinioides | 2 |
| Sikora uboga | Poecile palustris | 2 |
| Szpak | Sturnus vulgaris | 2 |
| Strzyżyk | Troglodytes troglodytes | 1 + 1 retrap |
| Trzciniak | Acrocephalus arundinaceus | 1 |
| Trznadel | Emberiza citrinella | 1 |
| Dymówka | Hirundo rustica | 1 |
| Mazurek | Passer montanus | 1 |
| Remiz | Remiz pendulinus | 1 |
| Kowalik | Sitta europaea | 1 |
| Śpiewak | Turdus philomelos | 1 |
Z osiemnastu retrapów warto napisać o dziewięciu; pozostałe to ptaki, które zaobrączkowaliśmy tutaj lub w najbliższym sąsiedztwie w bieżącym roku. Z tego roku pochodzą też pierwsze cztery retrapy o których chcemy napisać. Są to ptaki lęgowe w pobliskim lesie “Olszyna”. Są to ptaki z naszych budek lęgowych: samica modraszki złapana przy pisklętach oraz trzy ptaki zaobrączkowane jako pisklęta – 2 modraszki i 1 bogatka. Pozostałe pięć, to ptaki zaobrączkowane w następujących okresach:
Jerzy Dąbrowski i Bronisława Peplińska
Szósty letni odłów w trzcinowiskach porastających łąki i starorzecza w pobliżu ujścia Małej Wełny do Wełny. Sieci, tak jak poprzednio, ustawiliśmy tylko w trzcinowiskach. Odłowy prowadziliśmy przez trzy wieczory i trzy ranki. Złapały się 62 ptaki z 9 gatunków, w tym 2 retrapy. Od poprzedniego łapania minęły dwa tygodnie i liczba ptaków oraz różnorodność wyraźnie spadła. Zniknęły całkowicie dymówki i pliszki żółte a trzcinniczki bardzo mocno zmniejszyły liczebność. W tej sytuacji dominantem były makolągwy przylatujące tutaj na noclegowisko. Oznaki trwającego przelotu najlepiej było widać u dwóch złapanych trzciniaków. W pięciostopniowej skali otłuszczenia miały T3 i T5 i ważyły odpowiednio: 35,2 i 45,5 g. W lipcu masa trzciniaków zawiera się w przedziale 25-30 g.
Pełna lista odłowu wygląda następująco:
| Nazwa polska | Nazwa łacińska | Liczba |
| Makolągwa | Carduelis cannabina | 26 |
| Szpak | Sturnus vulgaris | 11 |
| Potrzos | Emberiza schoeniclus | 9 |
| Trzcinniczek | Acrpcephalus scirpaceus | 7 |
| Trzciniak | Acrocephalus arundinaceus | 2 |
| Modraszka | Cyanistes caeruleus | 2 retrapy |
| Szczygieł | Carduelis carduelis | 2 |
| Rudzik | Erithacus rubecula | 2 |
| Dzwoniec | Carduelis chloris | 1 |
Obydwa retrapy, to modraszki zaobrączkowane tutaj 15.10.2019 oraz 17.08.2020.
Jerzy Dąbrowski i Bronisława Peplińska
Po trudnym łapaniu nad Małą Wełną w Owczegłowach ustawiliśmy 100 m sieci do odłowu małych ptaków i 70 m sieci do odłowu dużych ptaków w okolicach stawu w dolinie Wełny w Cieślach. W sieci “wróblacze” łapaliśmy dwa pełne dni; sieci na duże ptaki zwane przez nas “kaczkówkami” stały przez cały czas odłowu. Złapało się 47 ptaków z 18 gatunków, w tym 7 retrapów. Jak widać liczba ptaków nie jest imponująca, za to różnorodność całkiem przyzwoita. Dominantem okazała się modraszka.Łapały się ostatnie już zapewne Acrocephalusy. Sporo było zimorodków. W nocy w “kaczkówki”, zgodnie z oczekiwaniem, łapały się krzyżówki, a w dzień krogulce. Zupełnie niezwykłym ptakiem w sieciach o oczku 60×60 mm był szczygieł. Ptak tej wielkości powinien swobodnie przelecieć przez sieć o tak wielkich oczkach, ale jak się ma pecha, to się jest autorem takich wyczynów. Po kilku godzinach ten szczygieł “naprawił błąd” i złapał się w prawidłową sieć, to jest o oczku 16×16 mm.
Niewątpliwie najciekawszym ptakiem był młodociany bączek – pierwszy w tym roku i pewnie jedyny.
A to pełna lista odłowu:
| Nazwa polska | Nazwa łacińska | Liczba |
| Modraszka | Cyanistes caeruleus | 10 |
| Potrzos | Emberiza schoeniclus | 7 |
| Zimorodek | Alcedo atthis | 5 + 1 retrap |
| Krzyżówka | Anas platyrhynchos | 2 + 2 retrapy |
| Pierwiosnek | Phylloscopus collybita | 3 |
| Krogulec | Accipiter nisus | 2 |
| Trzciniak | Acrocephalus arundinaceus | 2 |
| Kulczyk | Serinus serinus | 2 |
| Kapturka | Sylvia atricapilla | 2 |
| Łozówka | Acrocephalus palustris | 1 |
| Dzwoniec | Carduelis chloris | 1 |
| Bączek | Ixobrychus minutus | 1 |
| Bogatka | Parus major | 1 |
| Mazurek | Passer montanus | 1 |
| Rokitniczka | Acrocephalus schoenobaenus | 1 retrap |
| Trzcinniczek | Acrocephalus scirpaceus | 1 retrap |
| Modraszka | Cyanistes caeruleus | 1 retrap |
| Trznadel | Emberiza citrinella | 1 retrap |
Wszystkie retrapy, to ptaki zaobrączkowane w najbliższej okolicy, w tym 7 z bieżącego roku. Najstarszym był trznadel zaobrączkowany po drugiej stronie Wełny 19.07.2017 r. jako dorosła samica. Dwie krzyżówki, które posiadały już obrączki zostały zaobrączkowane tutaj 3.10.20119 i 13.03.2020 r. Obie miały obrączki kolorowe, które były w bardzo dobrym stanie.
Jerzy Dąbrowski i Bronisława Peplińska
W dniu 5 października ustawiliśmy przy zarośniętym stawie w dolinie Wełny w Cieślach 65 metrów sieci przeznaczonych do odłowu kaczek. Celem były oczywiście krzyżówki Anas platyrhynchos, które znakujemy kolorowymi obrączkami. W dwie kolejne noce złapało się siedem kaczorów tego gatunku. Rankiem 7 października grupa kaczek zerwała się ze stawu i po mistrzowsku ominęła nasze sieci – wpadła tylko jedna. Okazało się, że nie była to krzyżówka lecz świstun Anas penelope a dokładniej młodociana samica tego gatunku. Świstuny widuje się u nas w okresie przelotów. Uwagę przyciągają zwłaszcza pięknie ubarwione samce. Przez lata marzyłem o tym, żeby kiedyś złapać osobnika tego gatunku, no i stało się i to zupełnie niespodziewanie, bo jeszcze w tym roku nie widziałem u nas tych kaczek. Ptaki te obrączkowane są w Polsce niezwykle rzadko i nie jest wykluczone, że nasz ptak będzie jedyny zaobrączkowanym w tym roku w skali kraju. Na liście gatunków ptaków zaobrączkowanych w ramach prac Zespołu Obrączkarskiego “ROGOŹNO” świstun został wpisany pod numerem “154”.
Pierwszy odłów osobnika nowego gatunku to oczywiście okazja do zapoznania się “na żywo” z jego cechami umożliwiającymi odróżnienie go od pokrewnych taksonów oraz oznaczenie jego płci i wieku.
Do tej pory w okolicach Rogoźna udało się zaobrączkować następujące gatunki kaczek: krzyżówka, cyranka i cyraneczka. Jaki będzie następny?
Jerzy Dąbrowski